filmstrip-sisyphos-ongekunsteld

Albert Camus, de Mythe van Sisyphos – Eerste Reflectie

De koning Sisyphos wist de dood tweemaal te slim af te zijn. Hij werd door Zeus gestraft voor zijn listigheid en moest in het Tartaros een steen een berg op rollen. Zodra de steen de top bereikte, rolde hij terug naar beneden en werd de sluwe koning gedwongen het rotsblok opnieuw omhoog te brengen. Dit werk moest hij tot in de eeuwigheid blijven volbrengen en het weigeren ervan zou de toorn van de Griekse oppergod over hem heen brengen. Albert Camus ziet in de figuur Sisyphos de absurditeit van het menselijke bestaan en waar hij me door zijn openhartigheid en krankzinnigheid wist te verleiden, stelde hij me uiteindelijk teleur.

De zelfmoord en de zinloosheid van het bestaan

Het probleem dat Camus in zijn Mythe van Sisyphos bespreekt is de zelfmoord. Suïcide wordt door de franse filosoof en schrijver als een logisch gevolg van het absurde begrepen. De mens heeft een diep verlangen de wereld te begrijpen maar stuit op haar irrationele karakter en komt tot de conclusie dat zij niet buigt voor de intellectuele wetten die de mens haar tracht op te leggen. Uit deze vergelijking tussen een diepe behoefte van de mens om begrip te verwerven en een werkelijkheid die onbegrijpelijk is, ontstaat het absurde en daarmee de volledige zinloosheid van het bestaan. Camus vorste diep in de schoonheid van de natuurverschijnselen hopend het sublieme raderwerk van Gods schepping te doorgronden en vond er enkel chaos. Een nachtmerrie waarin de logica is weggevlogen en de contradictie hoogtij viert.

De evidente waarheid van het Asburde dwingt de logisch-denkende mens tot zelfmoord omdat het leven geen betekenis heeft. De mens die daarentegen de zelfmoord weigert op grond van een geloof in een hogere kracht waarmee hij het absurde tracht begrijpelijk te maken, krijgt van Camus het verwijt de waarheid te miskennen. Wie de krankzinnigheid van het bestaan maskeert door het poneren van een God, een verborgen en onkenbare harmonie of een vredig hiernamaals maakt zich schuldig aan het verspreiden van hoop en begrijpt daarmee de waarheid van het absurde niet. Volgens de fransman is het enige antwoord op de zelfdoding het verzet. Alleen uit de opstand tegen het logische gevolg van de nonsens van het bestaan is waardigheid mogelijk en hiermee toont Camus zich exemplarisch voor het stereotypische revolutionaire karakter van de Fransen. Wie een krachtig ‘nee’ tegen de consequentie van het Absurde zegt, kijkt haar nog altijd recht in haar zielsverstorende ogen en laat zich niet verleiden tot het accepteren van waanbeelden die een valse hoop geven.

Pareltjes van wijsheid en twee teleurstellingen

De onbegrijpelijkheid van de werkelijkheid en daartegenover de menselijke behoefte zin en betekenis in de wereld te vinden bevallen me zeer. Er zijn spreekwoordelijke pareltjes van westerse wijsheid in de kleine essay te vinden. Als adagium stelt Camus, ‘belangrijk is niet om gezond te worden, maar meer om met het lijden te leven.’ Over slaven schrijft de nobelprijswinnaar, ‘maar zij kennen de vrijheid, die daarin bestaat, zich niet verantwoordelijk te voelen.’ En geruststellend ons herinnerend aan Nietzsche, ‘een enkele waarheid – als zij vanzelfsprekend is – is voldoende voor de duur van een bestaan.’

Er zijn echter twee punten waar ik niet van gecharmeerd was. De zelfmoord als logisch gevolg van het absurde lijkt een onbetwistbaar punt en is een meer dan pijnlijk obstakel voor rationalisten. Maar, ik kan de dood niet als een logisch gevolg beschouwen. Wie de dood niet vreest, begrijpt haar niet. Als logisch verschijnsel is het sterven niet enkel het ophouden van alle ervaringen en gedachten, maar ook het verdwijnen van dat wat ervaart en denkt. Een film zonder projector en zonder publiek. De triviale dromenloze slaap waaruit je niet meer ontwaakt met daarbij opgeteld dat je eigenlijk nooit wakker bent geweest. Op het moment dat je komt te overlijden, is het alsof je nooit hebt bestaan. Vanuit die gedachte is het logischer het absurde in bewuste toestand te dulden dan jezelf in een angstaanjagend niets te storten.

De omarming van het Absurde

De opstand tegen de zogenaamde onvermijdelijke conclusie van het absurde zal veel gejuich oproepen bij cynici en pessimisten. Ze kunnen de naïeve medemens bespotten en beweren dat zij de gruwelijke waarheid van het leven kennen, maar dat zij ondanks alles zichzelf verzetten tegen haar logica die een mens noodzaakt zichzelf van het leven te beroven. Deze rebellie is te puberaal voor mij. Zij maakt de waarheid niet minder teleurstellend. Ik heb eerder de neiging het Absurde te willen omarmen, het de mijne te maken. Het uit vreugde onderschrijven van de onmogelijkheid het universum te kunnen doorgronden van de wetten van het universum en daarmee de vrijheid te verkrijgen een eigen werkelijkheid te scheppen.

De wijsgeer stelt de menselijke situatie gelijk met die van koning Sysiphos. Het werk dat de mythische figuur moet verrichten is zinloos en zwaar. Toch laat de man van Algerijnse oorsprong, de koning een voorbeeld voor ons zijn als wij hem lachend kunnen voorstellen. Alsof de koning zijn absurde toestand omarmt en bij het naar beneden rollen van de steen al juichend schreeuwt, ‘nog een keer!’ Wellicht was mijn teleurstelling te voorbarig en zijn Camus en ik het meer eens dan ik dacht.

Ontvang onze nieuwsbrief

Ben je het oneens met de schrijver of heb je een interessante toevoeging?

Schrijf je artikel!

Wees niet bang:
Je wordt goed begeleid door de eindredactie. Bovendien krijgt je artikel een visuele prikkel van onze beeldredactie.