white-cube-garage-hoedt-ongekunsteld

Bestorm de hemel, begin bij jezelf

Van buitenaf is het gewoon een tentoonstelling, zoals je een rij boeken kunt zien zonder te weten dat één ervan je leven op zijn kop gaat zetten. Ik bestormde de opening van ‘Hemelbestormers’, een tentoonstelling in Garage Rotterdam.

Wolf in schaapskleren

Het publiek werkt mee aan de misleidende uitstraling van de tentoonstelling. Deze mensen, die op elke belangwekkende opening komen, maken het net wat stommer. Iedereen staat met zijn rug naar het werk toe keihard te netwerken. Je denkt: heeft die heel gewone vrouw nou echt een wit potlood in haar knot? Ja, zij heeft echt een wit potlood in haar knot.

De muren zijn wit, zoals in elke conventionele tentoonstellingsruimte. De kunstwerken hebben allemaal de ruimte, zoals in elke conventionele tentoonstellingsruimte. Er staan bordjes met titels en namen van kunstenaars, zoals in elke conventionele tentoonstellingsruimte.

Maar dan ga je eens wat beter kijken.

Hemelsbrede interesses

De hemel is iets waardoor de meest onverwachte groepen van de bevolking gefascineerd worden. Wat denk je bijvoorbeeld van systeembeheerders die hun servers naar planeten noemen. Er staan vreselijk veel Herculessen en Marsen in techneutenhuishoudens.

Ja, wij mensen worden gemakkelijk gegrepen door het mysterie van de hemel. Curator Nathanja van Dijk heeft dat goed begrepen, maar zij grijpt ons niet op de gemakkelijke manier. Dit keer kijken we niet óp naar de hemel, maar fungeert het sterrenstelsel als observatorium.

De tentoonstelling loopt ongeveer gelijk op met het uitkomen van Star Wars: The Force Awakens in de bioscoop en je zou haar daarom van een smerige verkooptruc kunnen betichten: even meeliften op een hemelhype. Maar dat doe je niet als je de tentoonstelling gezien hebt. Zie het als een alternatief voor een slechte film.

De lancering

We beginnen nog even op aarde. Op een oude zwart-witfoto zien we een man bij een telescoop. Tenminste, het lijkt een oude foto. In zijn serie Specola Vaticana reproduceert Laurent Grasso foto’s van pausen en bisschoppen die door de telescopen van de Vaticaanse Sterrenwacht tuurden. Het is net alsof de geestelijken een zichtbaar verband wilden leggen tussen zichzelf en de hemel door zichzelf op die plek te vereeuwigen.

Op een witte muur staat in het wit geschreven: ‘The Paradoxical Absolute’. De vrouw met het witte potlood in haar knot heeft dit niet gezien, dat is zeker. Je zou kunnen zeggen dat dit een pretentieus werk is: een garagemedewerker vertelt dat Dario D’Aronco hiermee verwijst naar filosoof Søren Kierkegaard, die deze oneliner inzette als omschrijving voor het menselijk godsbegrip, en tegelijk naar de conceptuele kunstenaar Robert Ryman, de man die maar geen genoeg kon krijgen van monochrome doeken. Één van de witte doeken droeg dezelfde titel. Maar dat hoef je niet te weten – het feit dat de woorden zo bloot verstopt zijn, is eigenlijk al genoeg. Want constant worden we omringd door sterren, en we zien ze alleen maar soms, van ver weg.

Helemaal extatisch word je van het videowerk Running a Composition with Circles, Squares and Lines van Jeroen Jongeleen. Eerder signeerde hij de hemel al met de uitlaatgassen van een sportvliegtuigje, en ik ben jaloers op iedereen die dat gezien heeft. Nu kijkt hij op zichzelf neer door urenlang vaste paadjes door grasvelden te lopen. Er ontstaan figuren.

de tijd in de oneindigheid

Aan de achterste wand van de tentoonstellingsruimte vinden we negen klokken. Het ziet eruit als iets wat je weleens in designershuizen aantreft: wereldklokken. Londen, Tokio, New York en Sydney zitten er altijd tussen. Toch is het werk van Katie Paterson zo flauw nog niet.

Timepiece (Solar System) geeft inderdaad de tijd aan van alle negen planeten in ons zonnestelsel. Ze draaien niet allemaal even hard om hun eigen as: de duur van een dag verschilt enorm per planeet. Als ik een serverpark had, zou ik sowieso beginnen met Mercurius. Een dag duurt er 4223 uur! Dan kun je echt een heleboel enen en nullen verzetten. Venus staat op de tweede plaats met 2802 uur. Als je een server hebt die niet lang meegaat, kun je dat het beste omarmen door hem Jupiter te noemen. Een dag duurt er een kleine tien uur.

De klokken geven dit helder weer: de klok van Mercurius gaat vreselijk traag, terwijl we op Jupiter de tijd bijna voorbij kunnen zien gaan. Ze zijn namelijk zo ingesteld dat ze in relatie tot de tijd op aarde staan.

Pakken wat je pakken kunt

Natuurlijk hebben sommige kunstenaars in deze expositie ook geprobeerd te werken met de thematiek ‘oneindigheid’, die er onherroepelijk mee verbonden is. Toch is het opvallend dat de meesten zich vastklampten aan de concreetheden die zich om de abstracte thematiek heen bevinden. Juist met dat expliciete onbegrip bevestigt de tentoonstelling de raadselachtigheid van de hemel.

Zoals het werk Della Scultura & La Luce van Marinus Boezem. Het is een ronde doos die open tentoongesteld staat. In de bodem vinden we een reliëf van een berglandschap en in de deksel vinden we een blauwe sterrenhemel. Beide werelden zijn te lezen als een soort wereldkaart, met geografische gegevens. Het is een juweeltje. Hij heeft gedaan wat geliefden met elkaar willen doen: elkaar vangen in een doosje. Maar als de deksel dicht zit, is hij meteen ook ontoegankelijk: wat heeft het voor zin om de hemel te vangen?

De hemel is overal

Later op de avond was ik in een oud pand dat eigenlijk helemaal geen kunstwerkje pretendeerde te zijn. Ergens in de ruimte zaten er een paar donkere gaten in het plafond. De hemel door een invert-filter gehaald. Dat is wat een goede tentoonstelling met je doet: die laat je niet alleen naar een paar objecten kijken, maar verandert je blik.

Ontvang onze nieuwsbrief

Ben je het oneens met de schrijver of heb je een interessante toevoeging?

Schrijf je artikel!

Wees niet bang:
Je wordt goed begeleid door de eindredactie. Bovendien krijgt je artikel een visuele prikkel van onze beeldredactie.