Nimf-water-eendagsvlieg-ongekunsteld

Blue Monday’s maandagmodel

Een rondslingerende grap op het internet: “je zult maar een eendagsvlieg zijn en je dag niet hebben”. Een loze kreet, want zonder herinneringen aan betere tijden of ander referentiemateriaal is dit natuurlijk uitgesloten. De eendagsvlieg lijkt zelfs ongevoelig voor alle mogelijke maandagen met hun negatieve bijklanken. We bespreken er een paar.

Het maandagmodel

De eendagsvlieg mag dan wel een korte levensduur hebben en je zou dit als ernstig mankement kunnen zien. Toch kun je het beestje niet afdoen als maandagmodel. Ten eerste proberen wij met man en macht vleugels te krijgen, terwijl de eendagsvlieg er al vier heeft. Ten tweede draagt ze behalve de officiële naam ‘haft’ ook nog zeker de helft van haar leven dezelfde naam als een Griekse halfgodin: nimf.

De mythologische nimfen zijn vanuit het oogpunt van de goden slechts lagere godinnen, maar vanuit het perspectief van een mens zijn zij bovennatuurlijke wezens. Niet alleen deze godenfiguren, maar ook de onvolwassen haft heet een nimf. Een nimf is het niet geslachtsrijpe stadium van dieren die een onvolledige gedaanteverwisseling hebben. Het dier kent geen larve- en popstadium: vervellen doet ze nog wel, maar pas in een gevleugeld stadium.  Dat is een unieke positie aangezien deze bij andere insecten niet voorkomt. In de tijd dat de haft een nimf is, leeft ze in het water.

Wanneer de haften volwassen zijn, is hun enige taak om tot paring te komen en eitjes af te zetten. Dit tafereel vinden we niet terug op een klassiek schilderij, terwijl de verleidelijkheid van de Griekse nimfen een dankbaar onderwerp is. Ze werden afgebeeld als bevallige meisjes, variërend van geheel naakt tot gehuld in een licht gewaad. Deze schilderijen kenmerken zich vaak door een overvloed aan bloemen, zoals te zien op Water Nymphs van Henrietta Rae, en de god Dionysos is meermalen te vinden.

Nimfen hebben eigenlijk geen enkele taak behalve mooi te zijn, ze liggen dan ook vaak gewoon te slapen. Dit zien we bijvoorbeeld bij het werk van  Lucas Cranach: Sleeping Nymph of the SpringJohn William Waterhouse was gek op nimfen en schilderde onder meer Nymphs finding the head of OrpheusMaar ook de sater keek graag naar deze mooie halfbloedjes. Dat zien we op Slapende nimf begluurd door een sater van Arnold Houbraken en op Nymphs and Satyr van William Adolphe Bouguereau.

De eendagsvlieg kan trots zijn een naamgenoot te mogen zijn van zulke Griekse schonen. Tegenwoordig is de nimf echter vooral een populaire manier om te zeggen dat er een halfnaakt meisje op een truttige foto staat. We krijgen titels als Forest Nymph van Pavel Ryzhenkov, Water Nymph van Ron Cohen of een kort maar krachtig Nymph van Kayleigh June.

Blue Monday

De maandag van de laatste volle week van januari zou volgens de Britse psycholoog Cliff Arnall de meest deprimerende dag van het jaar zijn. Om deze stelling te bewijzen stelde hij een formule op waarin het weer, de schulden, het maandelijkse salaris, de verstreken tijd sinds kerst, de mate van succes in het handhaven van goede voornemens, het motivatieniveau en het gevoel om actie te ondernemen de variabelen waren. Waarin er gemeten moest worden, werd niet genoemd.

Natuurlijk kreeg hij veel kritiek, maar door andere media werd het nogal serieus genomen. Zo ook door ons, maar we zijn ons er bewust van dat de meeste variabelen van de formule niet van toepassing zijn op de eendagsvlieg, en dat het beestje een waanzinnige dag kan beleven terwijl de hele wereldbevolking loopt te mokken.

Een blauwe maandag

De enige maandag die wel betrekking heeft op de eendagsvlieg is de blauwe maandag, een maandag die in betekenis wezenlijk verschilt van Blue Monday. Er is veel discussie over de herkomst van deze uitdrukking. Waar de meeste experts het over eens zijn is de betekenis van de kleur. De figuurlijke betekenis van blauw was vroeger ‘onbetekenend’ of ‘nietig’ in de zin van ‘klein’.

Volgens spreekwoordenexpert F.A. Stoett is het een verbastering van ‘blauwmaandagen’: maandagen waarop er even niet gewerkt hoefde te worden. De blauwmaandag werd later uitgelegd als: ‘een korte periode waarin men vrij was’. Deze betekenis veranderde in de loop van de tijd in ‘een korte periode’. Maar waarom was het dan een blauwe maandag en geen blauwe woensdag? Om dit te verklaren zijn allerlei verhalen in het leven geroepen.

1 De maandag na Driekoningen, Koppermaandag, was in de Middeleeuwen een feestdag voor de gilden. Er werden dan blauwe kleden over de altaren gehangen, en er waren geen missen.

2 Sommigen wijzen op wolververs die de wol standaard op zaterdag in een bad van menselijke urine werd legden om de verf goed te laten hechten en op maandagochtend ophingen om te drogen. Op zo’n droogdag werd er niet gewerkt.

3 Volgens anderen betekende blauw ook wel dronken en sloeg blauwe maandag op de dag waarop dronkelappen hun roes moesten uitslapen.

4 Er lijkt ook een verband te bestaan met het Engelse ‘once in a blue moon’, wat zoveel betekent als hoogst zelden. Met a blue moon wordt de dertiende volle maan van het jaar of de tweede volle maan in een kalendermaand aangeduid.

Amateurkoor De Blauwe Maandag heeft maling aan al deze theorieën en ontleent haar naam aan een versmelting tussen ‘Blue Moon’ van Frank Sinatra en de repetitiedag. Een eendagsvlieg kun je het koor niet noemen want het bestaat al ruim tien jaar. Maar het leven van een eendagsvlieg kunnen we met een gerust hart samenvatten als een blauwe maandag, als we bij onze vriend de spreekwoordenexpert blijven.

Is het al maandag?

Succes morgen (Blue Monday 2015), en vergeet niet de website www.ishetalvrijdag.nl te raadplegen.

Ontvang onze nieuwsbrief

Ben je het oneens met de schrijver of heb je een interessante toevoeging?

Schrijf je artikel!

Wees niet bang:
Je wordt goed begeleid door de eindredactie. Bovendien krijgt je artikel een visuele prikkel van onze beeldredactie.