Literatuur

Aftastend, verbindend en relativerend proberen we met elke literatuurrecensie dichter bij de onvaste literaire waarheden te komen. Proberen we steeds preciezer te duiden waarom en hoe een boek ons heeft ontroerd en veranderd.

Laten we onze verschillen vieren

Nederland als slavendrijver, als volhardende racist, als arrogante onderdrukker. Simon Bruinders schreef de roman ‘Dit is mijn land’, over het leven van zijn vader. Een bruine man in Zuid-Afrika in tijden van oorlog, openlijk racisme en verzet. Deze werkelijkheden liggen in ons nationale verleden, maar niet in een ver verleden: menige grote strijd om onafhankelijkheid werd in de Nederlandse koloniën nog geen vijftig jaar geleden uitgevochten. De erfenis is dan ook nog zeer aanwezig in de voormalige koloniën van Nederland en in Nederland zelf. (meer…)

Lachend naar het eind

Ik schrik wakker in een donkere kamer. Klam van het zweet, mijn nachthemd plakt aan mijn schouders. Waar ben ik? Ik word overvallen door een koude die door al mijn botten trekt en mijn hoofd gloeit van de koorts. Het ruikt naar urine en ik hoor geritsel. Mijn lege maag trekt samen in pogingen zich van zijn inhoud te ontdoen. Mijn gedachtegang is niet meer de mijne en loopt vast in een veelvoud aan gedachtespinsels. Plotseling wordt het stil in mijn hoofd. Het besef komt binnen: ik bevind me in een dodencel. (meer…)

Ik ga hier letterlijk kapot

Van Dale heeft kort geleden de definitie van het woord ‘letterlijk’ aangepast aan de praktijk. De oorspronkelijke definitie is: ‘precies zoals het er staat: iets letterlijk opvatten; iets letterlijk vertalen’. De toegevoegde definitie is: ‘geheel en al; volstrekt: letterlijk niets‘. Zo is het tegenovergestelde van ‘figuurlijk’ tevens een aanduiding van figuurlijk geworden.  (meer…)

Een volstrekt normaal mens

Het vergiftigen van een muis en daarna ook maar meteen alle klanten van de Turkse kebabzaak onder je appartement. De gehandicapte jongen bestelen die struikelde over zijn wankele benen en niet meer kon opstaan uit de sneeuw. Het besluipen van het huis van de minister van Volksgezondheid, omdat hij besluiten nam die slecht uitkomen voor je moeder. Dingen die iedereen weleens wil doen.
(meer…)

‘Over aanhalingstekens, tussen aanhalingstekens’

Maar, hoewel, toch, echter. De kanttekening lijkt met een minderwaardigheidscomplex te kampen. Het zal door dat woord ‘kant’ komen. Of het nu gaat over een voetbalveld of een dolle discotheek, met lieden langs de lijn heb ik altijd een beetje te doen. Dat complex heeft zijn weerslag ook op hetgeen aan die kanttekening onderhevig is. Wanneer je zegt: ‘Op deze straat staat een stoplicht, toch wil ik daar mijn kanttekeningen bij plaatsen’, weet je dat of de ‘straat’ of dat ‘stoplicht’ zijn bestaan niet zeker is. De ultieme manier om je twijfel te botvieren – op het woord, de zin of gedachte die op het punt staat uitgesproken te worden en bovendien elke maar, hoewel, toch of echter binnen de context van twijfel omvat – is het gebruik van het aanhalingsteken. (meer…)

Een zuigeling met grootheidswaan

Het wordt gezegd dat een boek zich in het hoofd van de lezer beeldend vormt. Dus net zoals bij het horen van een naam, waarbij zich vaak een hardnekkige associatie aandient die onmogelijk ongedaan gemaakt kan worden. Zo kan bijvoorbeeld ‘Barend’ het na het eerste handenschudden al nietsvermoedend hebben verpest. Hoewel dat principe bij het horen van een naam niet-aflatend opgaat, blijven die associaties – in mijn geval – tijdens het lezen van een boek negen van de tien keer uit. (meer…)

Ernst en satire in de jonge Sovjet-Unie (en ervóór)

In romans en verhalen van Kafka lijkt context er weinig toe te doen. Of zo’n slot nu in Zuid-Duitsland stond, in Slovenië of desnoods in Bulgarije, het maakt niet uit. In de ‘De Bouwput’ van Platonov is het van beslissend belang dat de roman zich afspeelt in een bepaald land en in een zeer specifieke tijd. Dat kun je ook zeggen van ‘De Moeder’ van Gorki en het werk van Sjostakovitsj. Sovjetwerk waar iets eigenaardigs mee aan de hand is. (meer…)

Ze gaat met het koekoeksjong naar koekoeksklokkenland!

Het boek ‘Mystiek Lichaam’ van Frans Kellendonk is uitgebreid geanalyseerd en uitvoerig in een context geplaatst. Er worden nog steeds colleges en scripties aan gewijd. ‘Het laatste testament van Frans Kellendonk‘ van Arie Storm is de meest recente frisse ode aan dit meesterwerk. Misschien is ‘Mystiek Lichaam’ wel een boek dat de constante verandering van tijdgeest kan overleven. (meer…)

Zwerven door het Parijs van Modiano

Landelijke kranten moeten iets met literatuur, vinden ze. Of hebben ze een manier ontdekt om af en toe wat bij te beunen? Hoe dan ook, in 2013 lanceerde dagblad Trouw, zoals dat eerder door andere kranten was gedaan, een literaire serie: Europese literatuur. Het eerste deel werd als lokkertje over het land verspreid: In het café van de verloren jeugd, geschreven door Patrick Modiano. Wie dit werkje van Modiano, die inmiddels de Nobelprijs heeft gekregen, voor weinig geld wil verwerven, loopt een kringloopwinkel binnen en maakt grote kans op een treffer. (meer…)

Dwingende onlust

Het leven als avontuurlijke reis naar de essentie van jezelf. Het werk ‘Narzis en Goldmund’ uit 1930 van Nobelprijswinnaar Hermann Hesse is hiervan een voorbeeld. Een avontuur langs de eigen levensthematiek, over het opheffen van innerlijke tegenstrijdigheden, over het perspectief op de eigen eindigheid en over het vinden van de eigen lotsbestemming. En: waarom een jaartje backpacken bevrijdend kan werken maar het een goed idee is om wel weer terug te komen. (meer…)

De pisgrappen van Nick Hornby

Het boek en de gelijknamige film About a Boy gingen over een jongen die verre van grappig was. Nick Hornby wilde misschien compenseren en schreef het boek Funny Girl. Het is gemakkelijk geschreven, maar toch waren de eerste tweehonderd pagina’s een ware worsteling. Toen wist ik ineens wat de aard van het boek is: het is zo’n boek dat mensen onder het kraantje op de wc tussen de Panorama en de Story hebben liggen, in zo’n smerig rieten mandje. Zo kwam het dat ik de laatste tweehonderd pagina’s las terwijl ik urineerde of erger. (meer…)

Ik noem het ongelooflijk schitterend!

Twee jaar geleden luisterde ik een half jaar lang wekelijks naar literair criticus, romanschrijver en universitair docent Arie Storm, mijn leraar Literaire Kritiek aan de Vrije Universiteit. Ik vraag me af waarom ik zijn nieuwste boek ‘Het laatste testament van Frans Kellendonk’ wilde recenseren. De conventionele hiërarchie laat eigenlijk niet toe dat ik (amateur, pas afgestudeerde) zijn boek (dat van een professioneel schrijver en recensent, docent) beoordeel. Of geldt deze hiërarchie niet meer in een wereld waarin iedereen de mogelijkheid heeft zijn mening publiekelijk en internationaal te verkondingen met internet en waarin tv-zenders worden ingedeeld op basis van het aantal kijkcijfers? (meer…)

De omvangrijke oorlog van de Russen

Als iemand begint over Russische romans denk je al snel aan Tolstoj, Dostojevski en Tsjechov, de schrijvers van romans als Oorlog en Vrede, Schuld en Boete en een enorme collectie aan korte verhalen. De Russische literatuur uit de negentiende eeuw staat daar als zo’n voornaam en imposant monument dat Russisch werk uit de twintigste eeuw niet opvalt. Natuurlijk, Boris Pasternak en Solzjenitsyn zijn bekende auteurs; is het niet vanwege hun werk, dan toch zeker omdat ze een moeizame relatie hadden met het Sovjetbewind. Publicatie van een deel van hun werk zat er in eigen land niet in. Dat gold ook voor de roman ‘Leven en Lot’, geschreven door Vasili Grossman, een schrijver die het verdient minstens zo geëerd te worden als die andere twee. (meer…)

The one and only: Salman Rushdie!

Geen incidenten tijdens bijeenkomst Salman Rushdie in Den Haag” kopte de NOS over de avond waarop gesproken werd over Rushdies nieuwe boek Twee jaar acht maanden en achtentwintig nachten. Dat wij vanwege dit boek bijeengekomen waren, werd niet genoemd in het nieuwsartikel. Een bijzaak blijkbaar, die superhelden, paralelle universums, levensperspectieven, filosofische kwesties en een wereldoorlog inbedt in onze hedendaagse maatschappij en literaire canon. (meer…)

Ode aan synoniemen.net

Inmiddels is de fanbase van synoniemen.net zo groot dat ik denk dat het tijd is voor een ode, een lofzang, een lierzang, een lofdicht, een lierdicht of een loflied. Dat waren alvast een paar synoniemen van ‘ode’. Zo leuk is het dus! (meer…)

Grip onder de bergschoenen?

“De laatste tijd stelde hij zich voor dat hij een afgrond naderde; dat het akelig ristkant was om te leven; dat hij elk moment kon desintegreren – maar het werd nooit meer dan een idee, plooibaar en op afstand.” In Grip van Stephan Enter staat zekerheid en vastigheid op het spel.
(meer…)

Lijden aan de liefde

Dat de drang om te leven en om te sterven voort kunnen komen uit dezelfde bron laat Johan Wolfgang Goethe zien in ‘Het lijden van de jonge Werther’ uit 1774. De liefde zowel als ultieme levensdrift als destructief monster, de liefde als bron van zowel de manie als de depressie. Met als lijdend voorwerp de arme Werther. Want lijden zal hij. (meer…)

Een nieuwe ster aan het firmament, ze overleed in 1977

Het begon met een artikel in de Volkskrant van 12 september 2015. Dat artikel ging over een Braziliaanse auteur van wie ik nog nooit had gehoord; toch werd ze de ‘Braziliaanse Kafka’ genoemd. Is dat niet wat overdreven, dacht ik nog. Elders werd ze vergeleken met Tsjechov en Virginia Woolf. Hoe dan ook, het ging over Clarice Lispector, wiens korte verhalen nu voor het eerst compleet in het Engels zijn vertaald. De lovende recensie gebruikte termen als ‘zinderend’ en ‘verontrustend’. In mijn brein ging er een alarmbel af. (meer…)

Nescio, de grote roerganger van de Nederlandse literatuur?

Ooit had ik een leidinggevende die Nederlands had gestudeerd. Hij was als lezer allang overgestapt op thrillers, maar één literaire schrijver was er wat hem betreft overgebleven: Nescio. In de Trouw stond laatst een interview met A.L. Snijders, de man van de actie ‘Nederland leest’. Hij wilde nog graag kwijt wie hij de beste verhalenschrijver vond: Nescio. (meer…)

Ontmaagd door Hermans

Ik zou het kunnen proberen goed te praten door te vertellen dat ik ben opgegroeid in het buitenland; dat mijn moedertaal niet Nederlands maar Engels is; dat ik in mijn wilde pubertijd überhaupt weinig boeken gelezen heb; dat ik nooit Nederlandstalige boeken cadeau kreeg. Wat ik eigenlijk -met het schaamrood op mijn kaken- probeer te zeggen: ik heb nog nooit Nederlandse literatuur gelezen. Niks. Nada.
Hoog tijd voor een literaire ontmaagding.

(meer…)

Meisjes van pijn en plezier

Op het raam van Kantine Walhalla staat “Eten en drinken” en de bierviltjes zijn er in zwart en wit. Op wit staat “Klare taal, vage beats” en op zwart “Neat novels, dirty lyrics”. De witte posters zeggen “Oud papier, jong talent” en de zwarte “Harde woorden, zachte kaften”. Ergens vinden we nog “Lauwe letters, hete brij” en ergens anders “Botte bijlen, scherpe pennen”. Geen Daden Maar Woorden volgt het ritme van een tweekwartsmaat. (meer…)

Inhoudsvol geleuter; essays van Montaigne

“‘Middelmatigheid wordt aan geen dichter toegestaan, door goden, mensen, noch uitgevers.’ Gaf God maar dat deze spreuk kwam te staan boven de deuren van onze drukkerijen, om al die rijmelaars de toegang te ontzeggen.” Montaigne heeft over haast alles wel een mening. Maar ja, als je ruim 1300 pagina’s aan essays schrijft, kun je heel wat kwijt.  (meer…)

Midlife crisis als doelloze dwaling

Het op instorten staande Hotel Rozenstok in het Noord-Nederlandse dorp L., biedt een goede weerspiegeling van het geestelijke welzijn en literair succes van schrijver Christophe Vekeman. In de midlife crisis van zijn carrière vertrekt de Vlaamse schrijver voor zestien nachten naar dit dorp om “tot zichzelf te komen”. (meer…)

Verandering is twijfeling

De Blinde Muur van Henning Mankell begint met een taximoord door twee jonge meiden en een ander curieus sterfgeval, die op het eerste gezicht niets met elkaar te maken lijken te hebben. Als één van de jonge meiden ontsnapt uit de gevangenis en sterft, blijkt niets minder waar. Uiteindelijk probeert rechercheur Kurt Wallander samen met een professionele hacker, een blinde, elektronische muur te doorbreken waarachter een duo zich schuilhoudt dat wereldwijd het financiële systeem wil laten crashen. Nu klinkt dit als een doodgewone hedendaagse detective; hackers, elektronische aanvallen en een financiële crisis. Het is echter geschreven in 1998. Dat de thematiek van dit oude boek actueel is, maakt het een waanzinnig interessant verhaal.
(meer…)

De bescheiden A.L. Snijdersorgie

Er is een A.L.Snijdersorgie losgebroken; hij staat centraal in de actie ‘Nederland leest’ als samensteller van een korteverhalenbundel voor de actie. Hij wilde geen eigen werk in de bundel opnemen, terwijl hij gekozen is als samensteller omdat hij de Master is van de zkv’s. Toch, wanneer je zijn zeer korte verhalen leest denk je: dat kan ik ook. Een leugen in de meeste gevallen. Waarom denk ik dat? Wat gebeurt er in zijn zkv’s? Een bespiegeling die geheel in stijl kort zal zijn. Zeer kort. (meer…)

Wonderlijke verhalen, eigenaardig nieuws

Het kost mij altijd reuze moeite om een mop zo te vertellen dat mensen naderhand niet slechts lachen omdat ik zelf zo geweldig moet lachen, maar om de plot die stapje voor stapje is voorbereid en dan tot een hilarische climax komt. Een verhaal vertellen is misschien nog wel lastiger. Alle reden om eens te kijken naar de Tales of the Marvellous and News of the Strange. (meer…)

De mens is een vogel!

“Genezing, hereniging, ieder had zijn eigen reden om zich te verheugen op Europa, alleen voor iemand van achttien, zoals Alberto, vielen op zo’n eerste grote reis avontuur en leven even samen, gewoon omdat een jong mens zoveel hoop koestert en oversteekt naar zijn volwassenheid.” Dwepende romantiek wordt door Arthur Japin over het leven van Alberto Santos-Dumont heen gestort. Voor mij iets te grotesk maar onder alle penache – om een Japinwoord te gebruiken – een ruwe emotie: een snak naar acceptatie en waardering voor excentrieke dromers als hijzelf. Verzet. (meer…)

Geen boek, geen schrijver, maar een boekhandel

Het idee was om een recensie van boekhandel Scheltema aan het Rokin te schrijven. Ze zijn pas kort open, dus een onderzoekje was gerechtvaardigd. De vraag was vooral wat we – ja, we zijn met z’n tweeën uitgerukt – hebben gezien en niet per se of we dit nu de mooiste en beste boekhandel van Nederland vonden; een vraag die we overigens niet zouden kunnen beantwoorden. Om deze verhandeling nog een geur van onafhankelijkheid te verlenen hebben we op voorhand wat criteria opgesteld die hieronder terugkomen. (meer…)

Genen voor Borges

Toen de genen voor het aanvoelen van poëzie werden uitgedeeld, stond ik misschien net even de andere kant op te kijken. Of was de voorraad gewoon op? Hoe dan ook; het betreffende gen is bij mij niet compleet aangelegd. Ik lijd er niet onder. Het bleek wel een beperking toen ik eens wat grondiger wilde kennismaken met het werk van Jorge Louis Borges. (meer…)

De Pest, dat is het leven

Het klassieke werk De Pest van Albert Camus uit 1948 is een verhaal dat van begin tot eind fascineert. De kracht van Camus’ schrijven ligt er in dat hij even achteloos als speels universele thema’s weet aan te raken om ze vervolgens weer los te laten. Hierin legt hij akelig gemakkelijk de paradoxen van ons modern menselijke bestaan bloot: hij laat mij achter met een hoofd vol kopzorgen. Laat ik een poging wagen mijn verwarring te structureren en uiteen te zetten. (meer…)

Wa man; korte kennismaking met Theun de Vries

“Oproer – het woord was van zijn ouders. Het was niet van de oproerlingen zelf. Zij zeiden, dat zij aan de grens van het leven stonden met hun gekorte steun, en zij demonstreerden en werden uiteengejaagd en demonstreerden weer en kropen toen terug achter de bruggen van hun oud grachteneiland, die zij ophesen en waar zij zich tegen de gewapende overheid verschansten.” (meer…)

De American Psycho Leeft!

Ruim twintig jaar nadat Bret Easton Ellis het beruchte boek American Psycho schreef, en meer dan tien jaar na het uitkomen van de gelijknamige film, wordt de verschrikkelijk knappe, steenrijke en levensgevaarlijke Patrick Bateman opnieuw tot leven gewekt. Ditmaal op Broadway. Waarom blijven we zo gefascineerd door deze alles behalve sympathieke man en de oppervlakkige wereld waarin hij zich bevindt? (meer…)

Don’t judge a book by it’s title (of juist wel)

Een boekenkaft is vaak een combinatie van de titel van het boek, de naam van de schrijver, de naam van de uitgeverij en een slecht gekozen afbeelding die lijkt op de afbeelding van een bestseller die datzelfde jaar is uitgekomen. Vertaalde boeken wijken niet van dit format af, terwijl er een extra partij betrokken is: de vertaler. Voor zijn naam moet je meestal toch de binnenkant van het boek bekijken. Hij blijft sowieso een beetje op de achtergrond en eigenlijk is dat niet helemaal eerlijk. Hij wordt verscholen achter de schrijver, maar ook hij verdient lof en kritiek. Vandaag staat de vertaler centraal.
(meer…)

De Nederlandse taal is niet zwart

Maan en Zon is het fictieve dagboek van broeder Daniël – “één van de eerste zwarte broeders uit Curaçao zelf” – over het lot van een Curaçaose man. Het verhaal is geschreven met de verwondering en beschouwende afstand van een Nederlandse schrijver. Broeder Daniël (maar eigenlijk de schrijver Stefan Brijs) wil ons vertellen wat er met Max Tromp is gebeurd, als model voor één van de vele doodgeschoten Antilliaanse mannen op Nederlandse bodem, en begrijpen waarom. Dit resulteert in een weinig opbeurende schets van ‘onze Antillen’, vanuit de ogen van een lokale geestelijke die boven zijn eigen eiland lijkt te staan. (meer…)

Ode aan de radio

Toen ik aan het hardlopen was, had ik de radio aan. Ik hoorde een gesprek naar aanleiding van de plotselinge dood van Joost Zwagerman. Het was een intens maar ook verhelderend gesprek en ik moet moeite doen om me te herinneren waar ik heb gelopen. Wat volgt gaat niet over Joost Zwagerman, maar over literatuur en taal op de radio. (meer…)

Nóg een standbeeld voor Erasmus?

Daar staat-ie dan, tegenover de ingang van de Laurenskerk. Uitgebeeld als een wijze, geleerde man met een boek in zijn hand. Erasmus Roterodamus. Voor de stad Rotterdam naamgever van de Universiteit, een brug en vast veel meer. Maar ja, wat moeten we met die oude man in een groen uitgeslagen soepjurk? (meer…)

De nachten van slapelozen

“Waarom zocht ik duisternis terwijl warme lijven dansten? Die nacht druppelde mijn uitgeputte scherpte langzaam weg. De bassen bonsden in mijn buik en strekten mijn rug. Ik voelde hoe de haartjes op mijn arm het ritme van de drums zochten en hoe de saxofoons mijn bekken beroerden. Alles werd zilver en traag. Ik zag hem staan en verdronk in een warm meisjeshart.” (meer…)

Bombast of soberheid?

Over stijl gesproken. Dat blijft een moeilijk te vatten begrip. Het gaat over datgene dat de ene van de andere schrijver onderscheidt. Een persoonlijke stem. Stijl gaat denk ik over woorden, gekozen constructies, lange zinnen, korte, en de afwisseling tussen die twee. Het gaat over veel vergelijkingen of juist niet, over een uitbundig gebruik van bijvoeglijke naamwoorden en bijwoorden of juist heel beperkt. En vast over nog veel meer. (meer…)

Een keer is niet genoeg?

Soms heb ik na het lezen van een boek de drang om de schrijver op te bellen en te vragen: wat heb je gedaan?! En De onderwaterzwemmer is zo’n boek dat die reactie in mij losmaakt. Niet omdat ik boos ben of het boek echt super slecht geschreven is. Nee dat is het geval niet. Ik ben verontwaardigd. Ik begrijp het niet. Het verhaal an sich wel, maar de schrijver niet. En ik ben dan zo iemand die alles wil begrijpen. Ik zal het uitleggen. (meer…)

Waar is de leidinggevende?

Pollux en Fay zijn de hoofdpersonen van de roman die de ik-persoon aan het schrijven is in Wij waren Trojanen van Bouke Billiet. Pollux en Fay zijn voorbestemd door de ik-persoon om aan het eind van het boek met elkaar te trouwen maar het verhaal neemt een heel andere wending. Welke weet ik niet precies. (meer…)

De nieuwe woorden

Nooit poëzie lezen en je tegoed doen aan een poëziebundel. Poëzie een zinloze manier vinden om gevoelens te uiten en je storten in de lyriek van de Syrisch-Palestijnse dichter Ghayath Almadhoun. Een naïeve vorm van tijdverdrijf of enerverende reis vol adembenemende ontdekkingen. (meer…)

De dood van een meester

29 oktober 2012. Een gitzwarte dag in het leven van deze lerares Nederlands in opleiding. Mijn voorliefde voor Nederlandse literatuur draag ik graag met veel liefde en enthousiasme over, maar deze dag maakte enthousiasme even plaats voor rouw. Met het overlijden van de vermaarde Bernlef wist ik één ding zeker: we verliezen een grote schrijver. Nog niet helemaal, maar het onvermijdelijke einde is nu echt in zicht.

(meer…)

Spelfouten waarvan vampiers uit de dood herrijzen

Zoals je A- en B-films hebt, heb je ook A- en B-boeken. In een enkel geval bereikt een film gebaseerd op een B-boek zoals Twilight een soort heilige status, waar helaas niets of niemand tegenop kan. Helaas denken hierdoor anderen: “Dit kan ik ook!” en schieten de boeken als paddenstoelen uit de grond. Ik waagde me aan het eerste deel van de boekenserie De Zeven Poortwachters, het fantasy-debuut van Suzanne Peters en kreeg er al gauw spijt van.

(meer…)

Onsterfelijk

Laatst was de filmvertaling van het boek Boven is het stil van Gerbrand Bakker op televisie. Ik heb niet gekeken. Ik was het boek toevallig aan het lezen en was bang voor aantasting van mijn leeservaring. Niet door spoilers of iets dergelijks, maar door de afstand die er tussen mij en de hoofdpersoon Helmer zou ontstaan: een film moet je kijken als jezelf, dit boek lees je vanuit Helmer. (meer…)

Licht boven licht

Kader Abdolah vertelt in Het huis van de moskee over de rijke cultuur in de Perzische verteltraditie. Een verhaal over Iran, zijn land van herkomst, in de woelige tijd van de revolutie. Het land waar hij vandaan is gevlucht en waar hij vele mensen moest achterlaten, waarvan enkelen alleen nog maar in zijn boeken bestaan. “Aga Djan ging bij haar langs en sprak haar aan: ‘Zinat, ik leg me neer bij Gods wil. Jij moet hetzelfde doen.’” 

(meer…)

Man (Roemeens) zoekt werk

Op de voorkant van het boek prijkt de snuit van een konijn – of is het een haas? – en de sticker ‘voor de lezers van Arto Paasilinna’. De kersverse Nederlandse vertaling Haas & Bedelaar van de Finse schrijver Tuomas Kyrö probeert men aan de man te brengen door het te verkopen als een soort kopie van Haas van Arto Paasilinna. Dit doet het werk en de schrijver niet het recht dat het verdient. (meer…)

De eerste viool spelen

Op de Uitmarkt vind je opmerkelijke, interessante en opvallende dingen. Mensen laten zien waar ze goed in zijn en helaas ook waar ze minder goed in zijn. Het varieert van lekkere funk-jazzbands tot vibratomusicals. Maar er zijn ook andere dingen te zien dan traditionele kunstvormen. Zo liep ik in tent 15 (oh die!) tegen Alma Mathijsen (oh die!) aan. Deze schrijfster en journaliste presenteerde op muzikale wijze haar derde roman De Grote Goede Dingen over het wilde muzikantenleven van een violist, gebaseerd op het leven van haar vader, Hub Mathijsen. De tent, afgeladen met typische literatuurfanaten, stroomde over van de artistieke uitingen.

(meer…)

Normaal leven

Peter Middendorp heeft het gebied van zijn jeugd onder de loep genomen: Drenthe. Hij beschrijft de Roze Lul van Emmen, zijn vaders Blokker met neonverlichting, de Bikbar, het meisje van Verkade en Hotel Boerland waar mensen ’s avonds hun borreltjes drinken. Hiermee vertelt hij het verhaal van zijn vaders dromen, de wanhoop van zijn toenmalige overburen, de algehele kneuterigheid van de Drentenaren en zijn eigen cynisme en verachting. (meer…)

Goud, je weet zelf

Het vertalen van oude verhalen naar onze tijd gaat meestal gepaard met een hoop gadgets en grof taalgebruik. Denk aan de toneelstukken van Shakespeare; zijn werk is herhaaldelijk gemoderniseerd, maar vaak alleen in uiterlijke vorm. Denk daarbij aan de intrede van mobiele telefoons, een discotheek in plaats van een balzaal en het samenballen van emoties in het altijd werkende “fuck”. De teksten blijven grotendeels gespaard; het feit dat er tussen de zeventiende eeuw en het heden van alles heeft plaatsgevonden dat mensen heeft gevormd, lijkt te worden vergeten.

(meer…)

Parels op een hoop

“Elke avond, als de zon onderging, klom de klipdas op een klein heuveltje en riep: ‘Niet ondergaan! Niet doen! Wil je dat wel eens laten! Ik waarschuw je!’” Toon Tellegen heeft de verhalen waarin hij de boosheid onder de bosdieren analyseert, gebundeld in zijn boek Is er dan niemand boos? Er lopen veel dieren rond in zijn bos die niet weten hoe ze boos moeten zijn maar dat wel graag een keer willen zijn. Hij laat ze de emotie aftasten en ontdekken. Daarmee ontdekt de (jonge) lezer (en Tellegen) zelf ook wat boosheid nou precies inhoudt.

(meer…)

De mens is nietig

“Steffen bestraft haar. Uit onszelf in onze diepe blindheid verstonden wij niets. Ik probeer u vol te zingen maar u moet eerste leeggebeden zijn”. Knielen op een bed violen van Jan Siebelink is een roman over Hans die nooit weet te ontsnappen aan het juk van God. (meer…)

Wees op je hoede

Ian McEwan beschrijft in Zaterdag één dag uit het leven van neurochirurg Henry Perowne in de tijd dat de oorlog in Irak eraan zat te komen en het terrorisme een deel werd van ons bestaan. Het is een roman waarin deze gebeurtenissen van wereldniveau in de schaal van een huishouden worden beschreven en waarin de terroristen worden belichaamd door Baxter; een slechte man. Natuurlijk niet in essentie slecht maar een door de barre omstandigheden en het ongeluk in zijn leven, slecht gewórden man. Het moet natuurlijk wel verantwoord zijn wat Ian ons vertelt over de terroristen. Alles heeft een andere kant.
(meer…)

Ellende daar

Dit zijn de namen van Tommy Wieringa is een gelaagd boek. Er zitten belangrijke en interessante thema’s onder de oppervlakte. Identiteit, grenzen, moraal, levenszin, geloof, maar toch. In een koekje kunnen alle voedingsstoffen zitten die je nodig hebt, maar als je na een hapje genoeg hebt gehad kan dat je niet zoveel meer schelen. (meer…)

De stotter-express

Buitenlandse gerechten, kruiden of ingrediënten hebben opvallend vaak een naam waarin tenminste één lettergreep herhaald moet worden: ‘gado gado’, ‘piri piri’, ‘papaya’, ‘pepesan’. Wanneer we een Chinees (of in het algemeen een Aziaat) nadoen, zetten we ook gelijk de repeat-knop om. De Indonesische ‘ketimoen’ is een uitzondering, maar die heeft in de Nederlandse vertaling dan weer een dubbeltje: de ‘komkommer’.

(meer…)

Ga naar buiten

“Had hij niet een afspraak? Zoiets staat hem vaag voor de geest. Maar met wie en waar?” Zomer straalt je tegemoet. Tijd om je te verwonderen over de schoonheid om je heen.  Alles staat in bloei. Los. Licht. Vrij.  Het leven is vurrukkulluk.

(meer…)

De ladder

‘De klim is ten einde. Met moeite en zijn tanden op elkaar klemmend, kruipt hij door het trappengat en trekt hij met zijn laatste krachten zijn vermoeide lichaam omhoog. Nog eenmaal staart hij naar beneden en ziet de treden van de ladder, waaraan hij zich nog geen moment geleden krampachtig vasthield, verdwijnen in de duisternis. De ladder die hem naar zijn vrijheid bracht schijnt hem nu betekenisloos toe. De mogelijkheid weer terug in de duisternis te geraken moet worden vernietigd. Hij maakt de ladder van het luik los en duwt hem naar beneden de donkerte in. Hij kijkt omhoog en slaat de schone heuvels van het door de zon verlichte landschap gade.’ Dit lijkt de beschrijving van het einde van een verhaal, maar is eigenlijk een vrije vertaling van de logisch afgeleide conclusie van het eerste en enige filosofische kunstwerk: De Tractatus Logico-Philosophicus van Ludwig Wittgenstein.

(meer…)

Een boek dat teveel raakt

Een Voorburgse journaliste met een kindje op komst verliest in één klap haar identiteit. Een hersenbloeding verandert haar van levenslustige en succesvolle volwassene in een zorgbehoevend kind dat niets kan en alles opnieuw moet leren. Simonne van Gennip schreef haar verhaal op als deel van haar revalidatie en dit werd haar zware debuut Een foutje in mijn hoofd. (meer…)

Het kraakdebat gaat door!

Achterklap, reaguurders, voormalig Nazi-collaborateurs die het Nederlandse medialandschap domineren, GroenLinks coryfeeën die ingezet worden om betalende lezers aan te trekken. Eén voor één zijn het symptomen van een door marktwerking gestuurde journalistiek. Hiermee lijkt het erop alsof onderzoeksjournalistiek een met uitsterven bedreigde diersoort is. Maar het beestje is gelukkig nog niet helemaal dood. Zo nu en dan komt er een teken van leven tevoorschijn. De kraker, de agent, de jurist en de stad is hier een mooi voorbeeld van, en niet alleen dat: het heeft bovendien de vorm van een graphic novel. (meer…)

Romeins toneelstuk

De Afvallige heeft iets weg van een lange tv-film over de Romeinse tijd die een saaie regendag vermakelijk vult waarbij je ondertussen kan breien en ook nog automatisch je algemene kennis aanvult over vergane tijden. Je merkt dat de schrijver zich kostelijk heeft vermaakt tijdens het schrijven met geestigheden zoals “En die zuil daar? Je ziet toch wel wat die voorstelt? Ze hadden deze discussie vaker gevoerd. ‘Een lul’ zei Catualda. ‘Een grote stijve lul, klaar om te neuken. Iets anders kan het niet zijn.’ Eleutherius lachte. ‘Welk volk aanbidt nu een lul?” en het heerlijk vindt dat hij zijn fantasie in de vrije loop kan laten gaan met de erotische scènes tussen Swintharik en Alêtis. Wanneer Swintharik naar de borsten van Alêtis loert als ze uit het water rijst met haar stijve tepels priemend door haar dunne witte stof, is dat eigenlijk de schrijver Jan van Aken zelf.

(meer…)

De plek doet er toe

Mensen die in een museum een donkere ruimte binnenlopen en vol overgave naar het scherm kijken waarop een film wordt geprojecteerd waarvan ze hoe dan ook het begin gemist hebben, die vertrouw ik niet. Het gaat er bij mij niet in dat zij zich daar, met hun jas aan en zittend op een onbekende stoel, zo op hun gemak voelen dat ze zich volledig kunnen overgeven aan het verhaal of de ervaring. In streepjespyjama en met pluchen pantoffels – zo kan men zichzelf vergeten. (meer…)

Het bos en haar gemijmer

Als kind had ik de grootst mogelijke hekel aan de toon van Tellegen die ogenschijnlijk simpel en sober is. Ik was boos dat ik een verhaal na één keer lezen kon opdreunen, maar niet begreep. Want dat er meer was dan de mier en de olifant in een bos, dat voelde ik ook wel. (meer…)

Spelen met poppen

Quotes op de kaft onderschrijven het succes van dit boek wereldwijd met de bewering dat er van begin tot eind gelachen kan worden. Deze lofprijzingen doen me niet zoveel, daar het mij in beginsel alleen maar vertelt dat het boek De 100 Jarige Man die uit het Raam Klom en Verdween zijn succes slechts uit een enkele bron probeert te halen: humor. (meer…)

Een meeslepend verhaal over ‘zijn meisje’

Nadine Ahr laat er in haar boek De Belofte geen gordijnen voor hangen en er geen gras over groeien; dementie is een slopende ziekte. Zowel voor diegene die het heeft, als voor de naasten die in de wartaal uitsprekende oudere niet meer de persoon herkennen die hen dierbaar is. Kun je wel beloven voor altijd bij iemand te blijven en nooit meer van zijn of haar zijde te wijken, no matter what?

(meer…)

Een geile oude vrouw en haar verval

In 70, geschreven door Daan Heerma van Voss als derde deel van de Querido Rouge Trilogie,  gaat Hanna op zoek naar rust in haar hoofd. De hoofdpersoon doet aan als een labiele, oude vrouw die strijdt tegen het verval. Oud worden lijkt haar het ergste dat haar kan overkomen en met haar zeventig jaar is ze in de ogen van de wereld om haar heen zeker zo te noemen. Zij verzet zich tegen het onvermijdelijke door het smeren van dure crème, het corrigerende “zeg maar je” en door het hebben van seks met vele mannen. (meer…)

Hij bestaat niet hoor

Jonas Karlsson is een gerenommeerd toneelschrijver en nu ook een debuterend romanschrijver. Met De Kamer probeert hij zich de kunst van het literair schrijven eigen te maken. Is dit gelukt? Half, zou ik zeggen. Het verhaal is er, helder, maar de wereld achter de zichtbare oppervlakte, die gerenommeerde romanschrijvers ons laten ervaren, ontbreekt: de diepte van twijfel aan de waarheid. De personages zijn nog van papier en mijn werkelijkheid nog precies hetzelfde als vóór het lezen van dit boek. (meer…)

Gerard is mijn man

Gerard Reve heeft zichzelf onsterfelijk gemaakt: er bestaat een website waar actueel nieuws over Gerard wordt bijgehouden ook al is hij al acht jaar dood.  Hij schreef over homoseks, overspel, trio’s, sadisme en over God. Dit jaar ben ik voor het eerst met zijn woorden in aanraking gekomen. Eindelijk, mag je wel zeggen, want iedereen hoort hem gewoon te lezen om morele grenzen te kunnen rechtvaardigen. Hij helpt je ze bewust te trekken omdat hij erop aan het dansen is. (meer…)

Voortekenen van het einde van de wereld

Señales que precederán al fin del mundo uit 2009 verscheen vorige maand voor het eerst in het Nederlands onder de titel Voortekenen van het einde van de wereld bij Uitgeverij Wereldbibliotheek. De Mexicaanse Yuri Herrera beschrijft in negen korte hoofdstukken de reis van Makina, een vrouw die op zoek is naar haar broer. Makina komt uit een een ongedefinieerd Latijns-Amerikaans land – we kunnen aannemen dat dat Mexico is – en steekt illegaal de grens over naar de Verenigde Staten. Ze maakt met een pakketje van een crimineel de oversteek, haar broer achterna.  Hij ontvluchtte eerder het land op zoek naar het lapje grond dat hun familie geërfd heeft, maar hen nooit toe zal komen. (meer…)

Mijn verplichte vrouwvriendelijke activiteit op Internationale Vrouwendag

Met haar debuutroman De Wetten van de Stilte heeft Lenny Schouten, antropologe en schrijfster, iets gedaan waar veel afgestudeerde antropologen enkel van kunnen dromen. Het boek, gebaseerd op Schoutens onderzoek, tracht een stem te geven aan de vrouwen die slachtoffer zijn geworden van seksueel geweld tijdens het conflict in Colombia. Het was daarom ook toepasselijk dat het boek op 8 maart, op Internationale Vrouwendag, voor het eerst aan de spreekwoordelijke man gebracht zou worden.

(meer…)

Controverse en kippenvel

In februari kwam Dogma van Anne Eekhout uit. Haar eerste boek is een sterke binnenkomer die je kippenvel op je hart geeft. Zou jij je eigen vriend helpen met zijn zelfmoord? En daar een documentaire over maken? De meesten zullen waarschijnlijk ‘nee’ antwoorden. In Eekhouts boek antwoordt men echter met ‘ja’ op deze vraag en Eekhout overtuigt je bijna hetzelfde te doen.

(meer…)

Albert Camus, de Mythe van Sisyphos – Eerste Reflectie

De koning Sisyphos wist de dood tweemaal te slim af te zijn. Hij werd door Zeus gestraft voor zijn listigheid en moest in het Tartaros een steen een berg op rollen. Zodra de steen de top bereikte, rolde hij terug naar beneden en werd de sluwe koning gedwongen het rotsblok opnieuw omhoog te brengen. Dit werk moest hij tot in de eeuwigheid blijven volbrengen en het weigeren ervan zou de toorn van de Griekse oppergod over hem heen brengen. Albert Camus ziet in de figuur Sisyphos de absurditeit van het menselijke bestaan en waar hij me door zijn openhartigheid en krankzinnigheid wist te verleiden, stelde hij me uiteindelijk teleur.

(meer…)

De maatschappelijke kleurplaat

De participatiemaatschappij bestaat niet alleen in het hoofd van disempatische politici maar is allang in praktijk gebracht door een groep waarvan je het het minste verwacht. Kunstenaars verdienen wel een paar tientjes meer subsidie per maand want ze kunnen fungeren als geolied voorbeeld van de beoogde maatschappij. Participeren, zo concludeer ik, dat is binnen de lijntjes kleuren. Niet meer dan dat. (meer…)

Een tulp in haar hol duwen

Deze recensie gaat over ‘de nieuwe Herman Brusselmans’: De Qualastofont. Het kan hem ‘geen reet schelen wat om het even wie ervan vindt’. Hij vindt het goed en ‘dat is wat telt’ zegt hij in een interview in Humo. Ik schrijf deze recensie dan ook niet voor Brusselmans maar voor de lezers, die volgens mij altijd de doelgroep vormen van kritieken. (meer…)

Het fenomeen Sasha Grey

Met de bestseller Fifty Shades of Grey sprong E. L. James in een gat waarvan we niet wisten dat het zich in de literatuur bevond. Waar er eerst stiekem over porno werd gedaan, werd E.L. James gerust in de trein gelezen. Porno, lieve kijkbuiskinderen, is salonfähig geworden. En Sasha Grey – een naam die bij de ongeletterde bouwvakker welbekend is vanwege een slordige tachtig pornofilms waarin ze wordt volgeblaft en stukgenaaid – doet met haar debuutroman Het Juliette genootschap een gooi naar de troon. (meer…)

45 is geen vijftig

Alle literatuurwetten zitten erin: metaforen, motieven, persoonlijke ontwikkeling van de hoofdpersoon en een onomwonden beschrijving van seks. Toch heeft David Pefko met zijn nieuwe roman 45 (het middelste boek van een drieluik) het niveau niet veel hoger weten te tillen dan  E.L. James met Vijftig tinten grijs.

(meer…)

Nietzsches tranen

Ik koop boeken en leen ze niet van de bibliotheek. Eenmaal gekocht, wil ik het liefst aan een stuk door lezen. Het gaat mee in de tas, ligt op het aanrecht, onder mijn kussen. En ik wil erin strepen. Mooie passages die me aan het denken zetten, worden met viltstift dik onderlijnd. Mijn mooiste boeken zijn beduimeld van buiten en kleurrijk van binnen. ‘Nietzsches Tranen’ van Irvin Yalom verrast, is spannend en leerzaam. Het verhaal sleurt je niet alleen terug in de tijd maar duikt ook in de ziel en laat niet meer los. (meer…)

2013/1984

Je wordt wakker en staart in de indringende blik van een afgebeelde man die immer op de aanwezige schermen pronkt. Door een ijzige en commanderende stem word je gedwongen je bed te verlaten en je sluit je aan bij de grote massa waarin je slechts een vervangbare schakel bent. Voordat de arbeid begint, word je met je broeders en zusters in een grote ruimte verzameld waar je wordt verteld over de voortdurende oorlog met Eurazië. En hoewel je het niet wilt en niet begrijpt, open je je mond en spuw je al schreeuwend je haat uit tegen deze onbekende vijand. Je volgt braaf de bevelen en gelooft zonder tegenspraak de twijfelachtige waarheid die door je geliefde overheid wordt uitgesproken. Ondanks je gebondenheid en slaafse karakter ben je intens gelukkig en houd je van je grote leider: Big Brother. (meer…)

Broers

De eerste ontmoeting met Kaalkop Li doet je breeduit grijnzen, wanneer hij voorovergebogen zijn hoofd door het gat steekt dat eigenlijk bedoelt is voor zijn kont. Onder hem meurt de mestput waarboven de mannen- en vrouwenkonten hun behoefte doen. De stank is onbeschrijfelijk, maar Kaalkop Li is vastbesloten. Zijn hele kale kop is in het gat verdwenen en als hij opzij kijkt, ziet hij welgeteld drie konten! Een dikke kont, een smalle kont, en een mooie ronde. Nog ietsje verder wil hij zich laten zakken, om nog beter te kunnen zien…
(meer…)

Northern Lights – Philip Pullman

Northern Lights is het eerste boek in de trilogie His Dark Materials van heer en meester in de schrijfkunst Philip Pullman. De trilogie past binnen de fantasy-categorie, zoals er de laatste tijd wel meer zijn. Northern Lights werd echter al in 1995 uitgebracht, twee jaar voor wat in zijn genre de eerste echt grote mediafranchise zou worden, Harry Potter.

(meer…)

{{code} taal } { code {poems}}

Zeg, is onze taal niet een beetje te langdradig voor de snelheid waarmee we leven? Met het achterwege laten van letters of overbodige lidwoorden zijn we er nog niet. Taal kan verder gestript worden, en dan bedoel ik niet door middel van klinker-eliminatie zoals we kennen uit sms’jes  en zogenaamde MSN-taal. Ook dat past niet meer bij onze tijd. Misverstanden worden er op deze manier ook niet minder op. (meer…)

De laatste mooie momenten

Op het moment dat alles dreigt in te storten, mogen we best nog eens terugkijken op de mooie momenten die we gehad hebben. Hiermee doel ik op het verdwijnen van de kleinere talenstudies uit het curriculum van de Rijksuniversiteit Groningen (RUG). Dit grote verdriet zag nog niemand aankomen tijdens de Talenweek van vorige week. Ze sloten af met een klapper.

(meer…)

Spelen met levens

Al eens eerder was ik begonnen met het lezen van de nu wereldberoemde trilogie. Toen strandde ik uiteindelijk ergens voorin het laatste deel van deze serie. Een serie die uiteindelijk uit drie boeken is komen te bestaan. Dit was nog voor de tijd dat de boeken een wereldwijde hit werden door het uitbrengen van de verfilming. Op mijn editie van het boek staat nog de tekst “soon to be a major motion picture,” wat betreft het “soon” nu dus absoluut niet meer van toepassing is. Nu heb ik de volledige trilogie toch maar in mijn koffer gegooid. Iets wat dus een aantal grammen extra bagage betekende, en heb ik nu hier in Rome het eerste deel voor de tweede keer uitgelezen. (meer…)

Oude Menschen onder het stof vandaan

Het meer dan een eeuw oude boek Van Oude Menschen, de Dingen die voorbijgaan van Louis Couperus, is bedekt onder een dikke laag stof. Het was letterlijk nodig het stof eraf te slaan bij het uit de boekenkast nemen. De pagina’s waren vergeeld, maar vooral, al vele decennia lang bejubeld. Maar is Van Oude Menschen, de Dingen die Voorbijgaan wel de moeite waard zónder het voetstuk, waarop het geplaatst is door inmiddels oude of voorbijgegane menschen(meer…)

Vakantieboek #1: Het zijn net mensen

Met het lezen van een boek blijft niet alleen de tekst je bij, maar ook waar je het hebt gelezen en hoe je je toen voelde. Het is een aanvulling op de alledaagse herinnering aan een bepaalde dag of periode. Hetzelfde boek hoeft voor jou niet hetzelfde boek te zijn wanneer je het nogmaals leest. Alles telt mee. Dus zo wil ik je ook vertellen over de locatie, de omstandigheden en alles om me heen, om mijn idee van het boek over te laten komen zodat het juist beoordeeld wordt. De vakantie is natuurlijk de ultieme omstandigheid om te lezen en de tijd te nemen voor andere werelden en andere levens.  (meer…)

Watchmen

“Dog carcass in alley this morning, tire tread on burst stomach” Gelijk al laten de schrijver, tekenaars en inkers ons weten waar we mee te maken hebben. Niets van de normale super comics’ primaire kleuren, of de enisgzins ‘tongue-in-cheek’ ondertonen. Nee, we krijgen secundaire kleuren en we zien op pagina drie een man die wordt vermoord. (meer…)

Dit is geen boek

Werther Nieland is een boek. Het is een boek van de grote, dode schrijver Gerard Reve en het gaat niet over een Werther Nieland. Het gaat over ene Elmer en Elmer verveelt zich 91 pagina’s lang. Hij probeert vrienden te worden met Werther. Gelukkig verhuist Werther al gauw en is het boek voorbij. Dit schijnt een meesterwerk te zijn van een literaire meester, dat thuishoort in de literaire canon. (meer…)

Haganum Festival

Op zaterdag 21 april opende Gymnasium Haganum haar deuren voor het Haganum Festival, waar grote namen en onontdekt talent bij elkaar kwamen. Het festival was gebouwd rond het thema ‘Europa’. Klaarblijkelijk een verlokkend thema, want het was razend druk in de met regenboogkleuren verlichte gangen van het gebouw. (meer…)

How I Learned – Shamus Young

Meestal worden autobiografieën geschreven door mensen die al enigszins bekend zijn. Nu valt er wat voor te zeggen dat Shamus Young in z’n eigen recht al een internet-bekendheid is, maar buiten een selecte groep van gamers en andere nerds, zal z’n naam of gezicht niet leiden tot herkenning. (meer…)

Wie ontrafelt het mysterie achter het succes van Millennium?

Het is een grootse hit, iedereen is in de ban van The Girl with the Dragon Tattoo. Misschien waren daarom mijn verwachtingen ook een beetje hoog. Het 560-pagina’s tellende boek was zo uit. Het leest als een trein, het is zeker gruwelijk en spannend, maar het is niet bepaald een literair hoogstandje. Alleen al om het feit dat er om de drie pagina’s koffie wordt gezet.

(meer…)

Sandman

Comics, samen met videogames en geanimeerde films en series, vaak gezien als ‘voor kinderen’, een vorm van zelfexpressie die de titel kunst niet waardig is. (meer…)