white-cube-huiskamer-gerritsen-ongekunsteld

De waan van de waanzin, weerzin, walging

Terwijl de foto’s van Federico Carpani walging veroorzaakten maar vervolgens wel een hoger doel dienden, bestaat er werk waarin de afkeer zo dominant is dat het de boodschap lijkt te overschaduwen. Is die boodschap zo mager dat hij over zich heen laat lopen en stopt het bij de walging? Of is het een kwestie van even door de zure appel heen bijten om vervolgens toch nog iets te weten te komen? In dit artikel een onderzoek daarnaar, met een blik op de werkmethode en visie van twee ‘weerzinwekkende’ kunstenaars.

Een vrouw in een troosteloze kamer met schorpioenen. De camera beweegt langzaam van haar hoofd naar de vloer, van haar grijns naar haar voet en van de schorpioen die hij vermorzelt totdat de ingewanden van het beest onder de schoen uit sijpelen. De site klikte ik weg zonder de naam van de kunstenaar te onthouden. Toch trok de aversie weg en bleek de aantrekkingskracht groter.

Ondanks vergeefse zoekpogingen op het internet vond ik de man en zijn video niet meer terug, totdat ik de tentoonstelling Welcome to the Jungle in het KW Institute for Contemporary Art in Berlijn bezocht. Bij het betreden van de ruimte waar het werk getoond werd dat ik op mijn beeldscherm had gezien, wist ik na een seconde dat ik de man die ik zocht gevonden had: Jon Rafman, you bastard.

VERLOREN ONSCHULD

In de ruimte stonden drie televisies met koptelefoons opgesteld, waarop beelden elkaar in hoog tempo opvolgden. Gevonden materiaal uit de ‘afvoerput van het internet’, die overigens op zichzelf niet per se walgelijk is; veel video’s zouden dumpert.nl niet weerstaan. Het is Rafmans manier van samenstellen die je anders naar de video’s laat kijken. De schorpioenenvrouw naast jongens van wie de hoofden met stift bekladderd waren en dronken in slaap zijn gevallen; het is de vrouw die ervoor zorgt dat de jongens hun geinige pubergehalte verliezen. Door het kiezen en naast elkaar plaatsen van beelden weet Rafman de onschuld mooi te verkrachten. Iemand die daar ook in uitblonk, was fotografe Diane Arbus, zij het op iets subtielere wijze.

BLOEMEN EN BRAAKSEL: EEN KWESTIE VAN SELECTEREN

Hoewel haar oeuvre vooral bestaat uit foto’s van mensen die het label ‘freak’ toch al op geplempt hadden gekregen, wist zij zelfs van zoiets zoets als een kind een ziekelijke figuur te maken. Child with Toy Hand Grenade in Central Park, New York City (1962) toont ons een jongetje met speelgoed handgranaat en bedenkelijke blik. Aan kinderen hangt een wereld van hardnekkige, eentonige associaties en het is moeilijk daar een alternatief voor te bieden.

Er bestaat een contactsheet van alle foto’s die Arbus van dit kind schoot, en op bijna al die foto’s staat het kind er inderdaad op als het zoete wezen dat we kennen. Één foto week daarvan af en werd gekozen als zijnde ‘geslaagd’; een geloofwaardig alternatief was geboren. Maar wanneer de rest van haar oeuvre bestond uit bloemetjes en puppy’s, was het kiezen van een afwijkende foto niet genoeg. Haar ene werk beïnvloedt het andere.

DE WERKMETHODE IS DE WAANZIN

Bij beide kunstenaars blijken dus niet alleen de selectie en de edit, maar ook de rest van het oeuvre bepalend voor de informatie die je er als kijker uithaalt. Toch is het zien van dit soort rauwe fotografie en video vreemd binnen de context van ‘het museum’. De video van Rafman was in de museum ruimte helemaal niet meer zo lastig om aan te zien. Hoewel ik doorgaans geen schorpioenen vermorzel, identificeerde ik me in mijn kamer meer met het isolement en de verveling die de video uitstraalde dan in die witte ruimte.

Ik kan me voorstellen dat het Arbus ook heeft moeten steken, dat museum. Ze vergaarde haar beelden op de meest onmogelijke plekken: van zolderkamers vol dwergen tot nudistencampings met gehandicapten, juist om te ontkomen aan het keurslijf van de bourgeoisie.

Vervolgens worden de foto’s die zich daar zo tegen afzetten, getoond op plekken waar juist alleen die bourgeoisie ‘kon’ komen. Een museum benadrukt het feit dat je naar ‘de ander’ aan het kijken bent. Dat staat haaks op wat de kunstenaars ons lijken te willen vertellen, namelijk dat er in een ieder van ons (zelfs in een kind) een beest schuilt.

Ontvang onze nieuwsbrief

Ben je het oneens met de schrijver of heb je een interessante toevoeging?

Schrijf je artikel!

Wees niet bang:
Je wordt goed begeleid door de eindredactie. Bovendien krijgt je artikel een visuele prikkel van onze beeldredactie.