Onschuldige-komkommer-ongekunsteld

Dubbelzinnige cliché

Ik ben een komkommerliefhebber. Ik zie de komkommer als iets vanzelfsprekends dat pronkt boven het trosje salade dat op mijn bord wordt geserveerd wanneer ik iets in een restaurant bestel. Ik denk aan  tzatziki, mijn eigen komkommersoep, en het smaakschijfje in de nieuwe hippe waterflesjes van de Albert Heijn To Go. Ik denk niet aan dildo’s.

Niet vaak zie ik de komkommer terug in beeldende kunst, maar de verwijzing van de komkommer als pikvormige groente komt mij bekend voor. De komkommer als komkommer portretteren is blijkbaar niet interessant, zoals dat voor veel groente en fruit geldt. Op voorhand vind ik die erotische verwijzingen vaak plat of cliché. Ik ben nu eenmaal een klein beetje conservatief. Ik keerde ze mijn rug toe waardoor ik mij tot gisteren (alsof ik onder een steen had geleefd) niet eens meer kon herinneren wat “het fallus-symbool” was. Nu is het komkommertijd en kan ik er niet meer omheen. Tijd om mijn vooroordelen opzij te zetten en mij onder te dompelen in de fruitschaalerotiek.

Laten we maar meteen beginnen met het ergste : de installaties van Jason Rhoades. Ze bestaan in verschillende varianten, maar in een aantal zien we in neonlichten geschreven teksten over vrouwelijke genitaliën, druipt er onderaan wat kaarsvet en hangen er bovenaan wat komkommers en wat wielen. Er is niet veel fantasie voor nodig om de beeldspraak van dit gezicht te begrijpen. Deze machines symboliseren de voortplanting. De voorstellingen zijn interactief en direct. Toch heeft dat directe iets verfijnds, het is bewust zo gedaan en niet vrij van zelfspot.

Grapjes met ondingen

Daar tegenover staan de ongewone stillevens van Mario ter Braak. Het lijkt hier te gaan om een diepe fascinatie voor ondingen. Ik bekeek zijn website en stuitte op een knalgroen spruitje tegen een roze achtergrond. Mijn hart maakte een sprongetje. Spruitje is een prachtig simplistisch beeld, zonder dubbelzinnigheid, het is gewoon wat het is. Het intrigeert. Maar niets is minder waar, want uit een radiofragment blijkt dat er toch wat addertjes onder het gras zitten. Het spruitje zou laten zien dat het weleens goed was als de mens zich een keer zou opblazen.

“Een stilleven is als theater”, vertelt Ter Braak, “Kunst is niets anders dan ordenen en ensceneren”. Hij lijkt zich puur te richten op het kleine maar toch grote spel van dat ordenen en het ensceneren. Zo maakte hij Tafeldans, een soort choreografie van twee zoete aardappels waarbij lichthoeken en standpunten de danspassen spelen.  De zoete aardappels komen terug in 16 kleine schilderijtjes van 50 bij 50. Ter Braak probeert het object te begrijpen door het van allerlei kanten te laten zien. Hij probeert de mens af te beelden in zijn stillevens door in het stilleven te verwerken hoe we naar de dingen kijken. Het gaat om hoe wij waarnemen, en hoe de kunstenaar waarneemt. Hij schildert vruchten als lichamen of als voorwerpen.

Het heeft toch wel iets

De grapjes die Ter Braak maakt in zijn schilderijen zijn scherp, indirect en kosten tijd. Toen ik de schilderijen van Ter Braak voor het eerst zag, dacht ik dat het simpele stillevens waren. Toch kan de interviewer tijdens het radiofragment weer een verwijzing maken naar erotiek bij het bespreken van Ter Braak’s schilderij met een komkommer in cellofaan, “want dat heeft toch iets condoomachtigs”. Blijkbaar is dat iets wat we doen wanneer we langwerpige vruchten zien.

We zullen misschien altijd wel op zoek blijven gaan naar verwijzingen met kunst, religie of erotiek als het gaat om vormen. Dit zijn nu eenmaal belangrijke thema’s uit ons leven. Eigenlijk is het daarom alleen maar goed dat kunstenaars hierop reageren. De schilderijen van Ter Braak zijn behoorlijk subtiel, maar ze zijn net als de bombastische installaties van Rhoades een reflectie van de gewoontes die wij hebben. Het gaat bij deze misschien wat clichematige erotische symboliek dus eigenlijk om het uitspreken van taboe’s. Dat is iets dat bij kunst hoort en het is goed dat dat er is. Misschien heeft die komkommererotiek toch wel iets.

 

Ontvang onze nieuwsbrief

Ben je het oneens met de schrijver of heb je een interessante toevoeging?

Schrijf je artikel!

Wees niet bang:
Je wordt goed begeleid door de eindredactie. Bovendien krijgt je artikel een visuele prikkel van onze beeldredactie.