singer-songwriter-maarten-sesink-ongekunsteld

De echte singer-songwriter

Al een tijdje luister ik met plezier naar I Am Oak. Het leek me leuk om eens naar een concert te gaan. Toen ik de naam van de band googelde, kwam de klap: Thijs Kuijken, de zanger, is eigenlijk gewoon een singer-songwriter. Ik haat singer-songwriters! Ze zijn arrogant, aanstellerig en pretentieus. Maar I Am Oak toch niet? Wat maakt dan dat Kuijken de dans ontspringt?

De beste singer-songwriter van Nederland

Het singer-songwritervirus heerst. Vandaar ook dat er al vier seizoenen zijn geweest van het programma De beste singer-songwriter van Nederland. Dit leek me een aardige variatie op alle talentenjachten die alleen maar oog hadden voor popsterren. De criteria die de jury zou gebruiken, spraken me zeker aan: de singer-songwriter moest echt kunnen spelen, de teksten moesten echt uit henzelf komen en er mocht best een ‘randje’ aan de nummers zitten.

Na echter een aantal jurycommentaren gehoord te hebben bleek dat er criteria waren die nóg zwaarder wogen. In elk nummer moest toch wel een goeie hook zitten, zodat het meteen bleef hangen, en het moest lekker in het gehoor liggen. De teksten moesten dus niet te complex zijn en voor uitgebreide gitaarsolo’s was geen ruimte. Het randje dat soms aan de muziek zat, kon er maar beter afgeschuurd worden, in tegenstelling tot het artificiële randje dat sommige muzikanten bewust gedoseerd op hun afgeronde nummer plakten.

Nep-authenticiteit

Tegenwoordig wordt muziek ge-autotuned, worden meubels massaal geproduceerd en bestaat het eten dat je koopt meestal niet uit wat je zou verwachten. Om hieraan te ontsnappen is de consument op zoek naar ‘authenticiteit’. ‘Beschadigde’ houten tafels met bruine plekken en spijkergaten verkopen geweldig. Nep-authenticiteit verkoopt geweldig: als de singer-songwriter maar het gevoel geeft dat hij een randje heeft, kan de luisteraar fijn het idee hebben dat hij ‘echt’ is. Juist van de singer-songwriter zou je echtheid verwachten: je ziet hem zelf zingen wat hij zelf geschreven heeft. Maar aan echte randjes kun je niet beginnen, die klinken toch te ontoegankelijk voor oren die gewend zijn aan autotune.

Natuurlijk zijn er ook goede singer-songwriters. Denk maar aan Bob Dylan, zo ongeveer de oprichter van het genre. Het concept van het genre is niet het probleem, maar de groep mensen die het aantrekt. Een singer-songwriter heeft niet veel apparatuur nodig en hoeft niet samen te werken met andere muzikanten; de drempel is erg laag. Bij de singer-songwriter draait alles om het verhaal en de emoties van die ene persoon – een ideaal genre voor mensen die van aandacht houden. Ook is het moeilijk de singer-songwriter te bekritiseren. De tegenwerping is: ja, maar het komt wel uit zijn hart, dit zijn echte emoties! Dan moet het wel goed zijn.

I am oak

Maar nu een eind aan deze negativiteit: I Am Oak is een voorbeeld van een band die echt ‘echt’ is. Deze band is gevormd rondom Kuijken, het brein achter de muziek. Kuijken speelt zelf live gitaar en keyboard, terwijl hij ook alle nummers zingt en schrijft. Hij is goed te zien als singer-songwriter. De muziek heeft ook een singer-songwriterkarakter: veelal rustige nummers met focus op de zanglijn.

Tijdens het concert zag ik dat Kuijken duidelijk afweek van de stereotypische singer-songwriter die ik haat. Hij was onopvallend gekleed en zei erg weinig tussen de nummers door – een ander bandlid nam af en toe het woord om de stiltes waarin Kuijken zijn gitaar stemde te overbruggen. Het publiek moest opletten om op tijd te kunnen klappen, voordat de band alweer aan een nieuw nummer begonnen was. Nee, we keken niet naar een act, niet naar iemand die iets pretendeerde te zijn.

De inhoud van de nummers was vaak emotioneel, maar niet overdreven. De teksten kwamen best optimistisch over en door de vele natuurmetaforen was het niet meteen duidelijk over welke delen van Kuijkens leven ze precies gingen. Thuis kwam ik er achter dat het nieuwste album, Our Blood, voor een groot deel gaat over de dood van zijn vader. Dit had ik nooit verwacht. Er is zo ver van de specifieke situatie geabstraheerd dat de tekst niet meer terug te leiden is. In plaats van het persoonlijke lijdensverhaal van de singer-songwriter, die emotionele chantage gebruikt om serieus genomen te worden, horen we een echte emotie die juist iedereen kan herkennen.

Het verschil tussen de nummers op de albums en in de live-uitvoering geeft me ook het idee dat Kuijken niet op persoonlijke aandacht uit is. Op de albums horen we zijn stem en vaak voorzichtige muziek, terwijl er live ruimte is voor lange en indrukwekkende instrumentale delen. De meeste nummers beginnen wel rustig, maar bouwen op en eindigen in een postrock-achtige climax. In het allerlaatste nummer van de show deed het slot zelfs denken aan Swans, een band die berucht is om zijn lange, repetitieve en uitzonderlijk oorverdovende nummers. Deze eigenschap onderscheidt hen zeker van de meeste singer-songwriters – ze doen meer dan wat in het genre verwacht wordt. Live is I Am Oak een volwaardige rockband.

De echte singer-songwriter

Misschien heeft Kuijken even gemist dat het niet de bedoeling is dat het randje van een singer-songwriter het nummer ontoegankelijker maakt en dat er eigenlijk geen ruimte is voor lange instrumentale stukken of teksten die niet meteen expliciet zeggen waar ze over gaan. Wat moet het publiek er nu mee als het niet snapt waar hij het over heeft? En hoe weet je nou of waar hij over zingt ‘echt’ is als je er nooit achterkomt waar de tekst ooit op gebaseerd is?

Het feit dat ik niet weet wat Kuijken heeft doorgemaakt, bewijst voor mij dat hij zingt over iets echts. Het laat zien dat hij zijn gevoelens niet gebruikt om een soort medelijden op te roepen bij de luisteraar; hij maakt zichzelf juist kleiner door van zijn concrete gevoelens te abstraheren. Kuijken zingt vanuit zijn hart, maar zet het niet aan. Zou hij De beste singer-songwriter van Nederland hebben gewonnen als hij er aan het begin van zijn carrière aan had meegedaan? Ik betwijfel het. Toch heeft hij nu een grote schare fans in binnen- en buitenland en zijn de critici bijna uitsluitend positief. Toegegeven, ik ken niet alle singer-songwriters van Nederland, maar van hen die ik ken, is Kuijken zeker de beste.

Ontvang onze nieuwsbrief

Ben je het oneens met de schrijver of heb je een interessante toevoeging?

Schrijf je artikel!

Wees niet bang:
Je wordt goed begeleid door de eindredactie. Bovendien krijgt je artikel een visuele prikkel van onze beeldredactie.