eeuwige-liefde-ongekunsteld

Eeuwigheid in een modern jasje

Klassiekers worden vaak geprezen om hun tijdloosheid. Een toneelstuk, maar ook een boek of een muziekstuk kan tijdloos zijn en dat is een compliment: Je leest het vaak in recensies en volgens Wikipedia was William Shakespeare er een meester in. Maar wat is tijdloosheid nou eigenlijk? En is iets dat tijdgebonden is dan niet gewenst?

Het werk van Shakespeare blijft vandaag de dag nog steeds erg populair, ook al is de schrijver zelf al bijna vier eeuwen dood. Daarmee is hij één van de meest tijdloze schrijvers. Toch blijkt dat veel elementen uit zijn werk juist erg tijdgebonden zijn: er zitten verwijzingen in naar de theatercultuur die toen leefde, veel van zijn humor gaat tegenwoordig verloren en de symboliek die in zijn tijd tot algemene kennis behoorde, is nu nog enkel herkenbaar voor de paar professoren die zich er echt in verdiept hebben. In Hamlet zit bijvoorbeeld een scène waar Ophelia, door waanzin gedreven, bloemen uitdeelt aan iedereen van wie zij houdt. Elke bloem had voor Shakespeare en zijn tijdgenoten een symbolische betekenis, maar wie deze scène nu ziet, ziet vooral een zielig, gestoord meisje met een bosje zelfgeplukte bloemen.

Tragische liefde door de tijd heen

Als je verder kijkt, blijkt dat niet zozeer een heel stuk, maar eerder een onderwerp tijdloos blijkt te zijn. Neem nou het thema ‘verboden liefde met tragische afloop’. Je denkt meteen aan Romeo en Julia, dé klassieker der klassiekers. Maar voor het stuk van Shakespeare, was er de middeleeuwse, Keltische, legende Tristan en Isolde, later bewerkt tot film en opera. En daarvoor de Griekse mythe, beschreven in OvidiusMetamorfosen, van Pyramus en Thisbe, die door een spleet in de muur elkaar de liefde verklaarden. Shakespeare was dus niet de eerste, maar ook zeker niet de laatste. Denk bijvoorbeeld aan de hitmusical West Side Story, die ook bijna hetzelfde plot bevat: twee geliefden moeten hun gevoelens voor elkaar verbergen omdat zij in rivale omgevingen zijn opgegroeid. Er lijkt echter een oplossing nabij, die zal leiden tot een lang en gelukkig leven. Maar door een noodlottig misverstand denkt de één van de twee dat de ander dood is en pleegt zelfmoord. De overgebleven geliefde kan dit niet aan en gaat hem/haar achterna, de dood in.

Formule voor tijdloosheid

Is dit een standaard formule voor een tijdloos stuk? Blijkbaar blijven de thema’s liefde, verlangen en dood altijd actueel. Het zijn menselijke eigenschappen waar iedereen in een bepaalde mate mee te maken krijgt, dus ze zullen altijd actueel blijven. Maar met een tijdloze verhaallijn ben je er nog niet, er is meer nodig om een werk succesvol te maken. Als je kijkt naar dit tragische liefdesverhaal door de tijd heen, zie je dat er het belangrijk is om een tijdloze plot in een tijdsgebonden situatie te zetten: een musicalbewerking op Romeo en Julia was misschien leuk geweest, maar door de bendes in New York en de Puerto Ricaanse immigrantencultuur een hoofdrol te laten spelen, werd het stuk voor de jaren ’50 en ‘60 van de vorige eeuw ineens actueel. Daar heeft West Side Story zijn populariteit voor een groot deel aan te danken.

Wat dicht bij je bed is, kun je nou eenmaal beter begrijpen. Liefde, dood, verlangen, zelfmoord en jaloezie zijn thema’s waar iedereen eigen ervaringen en associaties mee heeft. Als een stuk deze thema’s bevat, is er dus een grote kans dat het in de smaak valt bij het publiek. Hoe actueler de situatie eromheen is, hoe succesvoller. Als kijker wil je immers kunnen begrijpen wat je ziet. Dat betekent niet dat een stuk dat zich in een andere tijd afspeelt, geen succes kan zijn. Zo worden nog ieder jaar stukken van Shakespeare (en nog veel oudere stukken) opgevoerd door grote toneelgezelschappen. De scènes die voor ons niet logisch of begrijpelijk zijn, worden echter vaak geschrapt in de bewerking, en de nadruk wordt gelegd op onderwerpen die ook actueel zijn voor de toeschouwer. Het is aan de kunstenaars om een goede balans te vinden tussen tijdgebonden en tijdloos. En misschien, als dit lukt, is de toeschouwer dan zo geboeid dat voor hem de tijd even stil staat.

Ontvang onze nieuwsbrief

Ben je het oneens met de schrijver of heb je een interessante toevoeging?

Schrijf je artikel!

Wees niet bang:
Je wordt goed begeleid door de eindredactie. Bovendien krijgt je artikel een visuele prikkel van onze beeldredactie.