papier-eten-goya-ongekunsteld

Het eten van papier

In wat vroeger de zuiveringshal van de Westergasfabriek was, galmt de Zevende Symfonie van Beethoven. De tonen die normaal door strijkers gespeeld worden, komen nu uit de kelen van een vijftiental mensfiguren. Ze kronkelen gekweld over de betonnen vloer, de noten van de zevende hummend terwijl ze – eh – papier eten. Dit beschrijft wat er gebeurt in Manger, de nieuwste performance van de Franse choreograaf en danser Boris Charmatz.

Manger-manie

Al wachtend tot de deuren opengaan zie ik Daphne Bunskoek staan. Ze is de ambassadrice van het Holland Festival voor de publieke omroep. Haar figuur doet me vermoeden dat deze performance belangrijk is binnen het programma van het festival. Samen met Daphne en nog honderd anderen loop ik een grote hal binnen. Er staan geen stoelen opgesteld. Mensen zoeken naargeestig een plek in de leegte die zo groot is dat er een flatgebouw onderdak in zou kunnen vinden. De deuren sluiten, terwijl andere deuren openen waaruit vijftien nieuwe mensen aan komen lopen: de performers. Ze verspreiden zich, elk in hun handen een stuk of wat vellen papier. Het publiek vormt groepjes rondom hen.

Er is een moment niets, en dan gebeurt wat de titel zegt: manger (uit het Frans vertaald: eten). Er wordt gekauwd op het papier. Na een paar minuten sijpelt door het kauwen heen een onverstaanbaar kerkachtig gezang. Het zingen wordt afgelost door een hondachtig geblaf. Ik vind de ambiguïteit verontrustend. Het publiek kijkt naar de performers met zenuwachtige lachjes rondom de lippen, en angstig staande pupillen. De performers beginnen als bezetenen beestachtig aan zichzelf en anderen te eten. Eten is een primaire behoefte, maar wat doet het continue blijven eten met ons? Ontluikt het een manie? Hoe eten de perfomers na afloop van deze voorstelling? Een vermoeiende misselijkheid valt niet uitsluiten. Elke performer heeft een in het zwart geklede opzichter naast zich. Voor als ze…kotsen of stikken?

Jankende dieren in het bos

Meerderen naast me in het publiek houden hun ogen gesloten, ik poog hetzelfde. De gemaakte klanken klinken als jankende dieren in het bos. Een man maakt een rake opmerking: “Het voelt een beetje als aapjes kijken”. Ik hoor een andere man aan zijn vrouw vragen waarom ze niet gewoon bananen eten in plaats van papier. Maar de performers raken onverzadigd van het papier. Ze eten het in een uur tijd tot de laatste snippers op. Daarna valt het licht weg. Donkerte, en dan een luid weerkaatsend applaus. Men joelt uit appreciatie, en het joelen spiegelt nu aan het beestachtig gejoel uit de voorstelling. We blijken eigenlijk allemaal beesten, verhult in de beste kleding voor een avondje uit.

Het onconcrete komt direct

Het is volkomen lastig te verslag te doen van wat er is voorgevallen. Het onconcrete van Charmatz’ voorstelling Manger ligt in lijn met dat van zijn leermeesters Anna Teresa de Keersmaeker en Tino Seghal. Van de laatste choreograaf herkende ik onder de toeschouwers wat performers uit This Variation. Zij durfden dichter bij te komen dan de rest van het publiek. Ook zij hadden een glimlach op het gezicht, maar dan een onzenuwachtige.

Hun This Variation is nog tot 21 juni in het Stedelijk Museum in Amsterdam te zien. Daarna volgen er tot het einde van dit jaar andere performances van Seghal in het kader van het overzicht van zijn werk A year at the Stedelijk. Manger is voorbij en was 4, 5 en 6 juni te zien op het Holland Festival. Maar de performances van Charmatz en Seghal zijn behoorlijk soortgelijk in hoe ze binnenkomen: direct. Er heeft zich een groep fans om dit soort directe performance geschaard. Gretig consumeerden ze wat passeerde, omdat het niet om hen ratio vroeg. Het wil daar bewust weg van. Dit soort performance ontgoochelt conventies, en zorgt ervoor dat je geen getraind oog hebt om het te kunnen zien.

Ontvang onze nieuwsbrief

Ben je het oneens met de schrijver of heb je een interessante toevoeging?

Schrijf je artikel!

Wees niet bang:
Je wordt goed begeleid door de eindredactie. Bovendien krijgt je artikel een visuele prikkel van onze beeldredactie.