boekhandel-scheltema-ongekunsteld

Geen boek, geen schrijver, maar een boekhandel

Het idee was om een recensie van boekhandel Scheltema aan het Rokin te schrijven. Ze zijn pas kort open, dus een onderzoekje was gerechtvaardigd. De vraag was vooral wat we – ja, we zijn met z’n tweeën uitgerukt – hebben gezien en niet per se of we dit nu de mooiste en beste boekhandel van Nederland vonden; een vraag die we overigens niet zouden kunnen beantwoorden. Om deze verhandeling nog een geur van onafhankelijkheid te verlenen hebben we op voorhand wat criteria opgesteld die hieronder terugkomen.


Scheltema is gevestigd in een mooi, voornaam Art-deco-achtig pand uit het begin van de vorige eeuw. De voorbijganger wordt er ingetogen op gewezen dat hier een boekhandel gevestigd is. Eenmaal binnen stonden we op een klassiek aandoende vloer in een lichte, hoge ruimte met eerst een aantal presentatieopstellingen met de actuele boeken, top tien in fictie en non-fictie en een apart tafeltje voor Joost Zwagerman. Dan waren er in het midden roltrappen, links een lift en rechts een trappenhuis met granieten treden en een mooie leuning van sierlijk ijzerwerk en hout. Achter en naast de roltrappen troffen we leesbrillen en kantoorboekhandelartikelen aan. Al met al; licht, overzichtelijk en uitnodigend.

En wat zie je dan?

We hadden ons de vraag gesteld welke boodschap men middels de inrichting en het meubilair wil communiceren. We bekeken de overige verdiepingen en zagen nu mooie eikenhouten vloeren, zitjes, hier en daar een leestafel en boekenkasten, heel veel boekenkasten. Natuurlijk ook hier presentaties rond thema’s of schrijvers. Zo was er een Murakami-tafeltje ingericht.

In dit pand treft men geen systeemplafonds aan. Misschien kunnen we opgelucht en vreugdevol concluderen dat ze uit zijn. Plafonds en muren zijn wit, er valt daglicht binnen, aan de voor- en achterkant, en er komt kunstlicht uit de spotjes die op de boeken zijn gericht. Langs de wanden staan uiteraard hoge kasten en in de rest van de ruimte lagere. Het zou zomaar kunnen dat de aanwezige hoeveelheid boeken op de helft van de oppervlakte weggezet had kunnen worden, maar dan was het wel meteen stampvol geweest. Er is gekozen voor een ruime opzet, een groot assortiment en een duidelijke indeling in categorieën.

Naar mijn idee wil de inrichting mij als bezoeker en boekenliefhebber verleiden om hier lang te vertoeven, me eventueel met een boek in een fauteuil te laten zakken of eerst op de tweede verdieping een kop cappuccino naar binnen te gieten. We zagen heel wat personeel, maar we hebben hen niet aan ingewikkelde tests onderworpen. We zijn op dit vlak dus niet verder gekomen dan de constatering dat er op het oog vriendelijke mensen rondlopen. Ook niet onbelangrijk: er zijn toiletten en ze zijn nog gratis ook.

Elke afdeling is te bereiken met de trap, roltrappen en de lift. Op twee etages is er voor een klein trapje nog een plateautraplift aangebracht. Hier kan de voortrollende of moeilijk lopende boekenliefhebber goed terecht, dat is duidelijk.

Een paar zeer persoonlijke testjes

We moeten het nu over het assortiment hebben. We hadden al vastgesteld dat er veel staat. Om even de vergelijking met Waanders in Zwolle te maken: daar kán veel staan, in die middeleeuwse kerk, maar er stond toen we daar twee jaar geleden waren, opmerkelijk weinig. Hier in Scheltema staan gewoon veel boeken in alle denkbare categorieën. Een flinke wand Engels, maar ook Frans, Duits en Spaans. Overigens hadden we ook een Engelstalige test.

Naar aanleiding van een enthousiast artikel in De Volkskrant van 12 september keken we of er iets stond van Clarice Lispector, die in het artikel de ‘Braziliaanse Kafka’ werd genoemd. Van haar stond er niets. Binnen de literatuur zijn wel de klassiekers aanwezig. Ik heb de Vestdijktest gedaan en zag De ivoren wachters en Pastorale 43 staan. Vigoleis Thelen was in het Nederlands niet present, wel in het Duits. Natuurlijk staat de Russische bibliotheek er, natuurlijk staan er een paar rijen Privé-domein en natuurlijk zijn er veel recent verschenen romans.

Er was een afdeling voor fotografie, film, architectuur en beeldende kunst. Voor muziek waren er twee kasten ingeruimd, voor klassieke muziek iets van drie planken. Dat kwam wat schraal op mij over. Daar stond dan weer tegenover dat de kinderafdeling er ruim bemeten en aantrekkelijk uitzag. Dan waren er categorieën waar ik zo langs gelopen ben zonder echt goed te kijken: psychologie, fantasy, management, talen, biologie, natuurkunde. Nou ja, het is er allemaal. Waar ik niet op heb gelet en wat me ook niet terloops is opgevallen, is de aanwezigheid van graphic novels.

Huh, Albert Vigoleis Thelen!?

Even een zijspoortje over die Albert Vigoleis Thelen. Waarom daar nu naar gekeken? Hij schreef Het eiland van het tweede gezicht; uit de toegepaste herinneringen van Vigoleis. Het boek uit 1953 van ruim 900 pagina´s, dat in 2004 pas in het Nederlands werd vertaald, kent een eenvoudige plot: Vigoleis reist met zijn vriendin Beatrice naar Mallorca om haar broer te helpen.

“Rondom was de grauwe sluier van de nacht opgetrokken toen we het achterdek betraden, onuitgeslapen, als geradbraakt, licht huiverend in de ochtendbries die de kim schoonveegde en ons al spoedig het schouwspel bood van de dichterbij komende steile kust van Mallorca.”

Ze verblijven daar onder uiterst sobere en benarde omstandigheden en verlaten het eiland als de oorlog voorbij is. Ondertussen beleven ze van alles en maakt Thelen van heel weinig heel veel. Daarnaast zijn er bespiegelingen over wat niet al. Het is een boek met humor en een grote diepgang dat het verdient nog eens grondiger besproken te worden. De aanwezigheid ervan in een boekhandel is voor mij een verheugend feit dat zich niet heel regelmatig voordoet. Nu dus wel, al ging het om de Duitse editie. Ik kan er weinig aan doen maar vindt dit nog steeds een ge-wel-dig boek. Vandaar dus.

Terug naar het Rokin. De bovenste verdieping leverde een verrassing op: ramsj en tweedehands, gepresenteerd in de oude bekende De Slegte-kasten met dezelfde úítstekende bordjes. Even terug in de tijd dus. Nog een aardige feature van deze verdieping: er staat een piano met de mededeling dat de getalenteerde pianist z’n gang kan gaan. Al met al een voornaam aandoende boekwinkel in een ruim bemeten, prachtig pand. Het nodigt uit om langer te blijven hangen, de sfeer is ‘bookish’ en misschien ook wel prettig elitair.

Ontvang onze nieuwsbrief

Ben je het oneens met de schrijver of heb je een interessante toevoeging?

Schrijf je artikel!

Wees niet bang:
Je wordt goed begeleid door de eindredactie. Bovendien krijgt je artikel een visuele prikkel van onze beeldredactie.