Geloof of niet in wat je ziet

Satellite I is één van de vervreemdende foto’s in de tentoonstelling The Geometrical Determination of the Sunrise.  Er staat, zoals op elke foto in de serie, een verweerd, betonnen gebouw in een natuurlijk landschap. Maar zie je eigenlijk wel wat je denkt dat je ziet?

Laat ik me beperken tot het bespreken van een enkel werk, zodat je zelf in Foam de rest van de tentoonstelling kan ervaren zonder voorkennis. Dit sluit trouwens ook het best aan bij hoe Noémie Goudal het bedoeld heeft.

Satellite I grijpt mijn aandacht door de opvallende tegenstelling: een bouwwerk midden in de wilde natuur. Ik kan niet zeggen wat het voor een bouwwerk is of welke functie het heeft. Misschien is het een betonnen bunker, maar dan met een koepeldak. Het lijkt alsof er een donkere gang in zit,  maar eigenlijk is dat moeilijk te zien. Omdat ik de planten en rotsen er omheen niet ken, kan ik ook de grootte van het bouwwerk niet inschatten.

Kunstmatig en natuurlijk

Soms, als een menselijk bouwwerk in de natuur staat, zorgt dit voor het gevoel dat de mens de natuur heeft ‘vervuild’. Niet nu. Het bouwwerk staat misschien niet op een functioneel logische plek, maar esthetisch gezien klopt het wel. Misschien komt het door het mos, waardoor het lijkt alsof het gebouw er al erg lang staat en het daar hoort te zijn, overgenomen door de natuur. Het maakt het gebouw een ruïne; functieloos. Het gebouw is op een zelfde soort manier te waarderen als de natuur. We kunnen de vorm bewonderen, de kleur en de structuur van de oppervlakte, maar we kunnen niet zien hoe het uiterlijk van het gebouw naar de functie is ontworpen. Het maakt misschien niet eens meer zo veel uit of het door mensen gemaakt is of niet.

Werkelijkheid en fictie

Dit alles beschrijft echter nog maar één laag van het kunstwerk. Ik ga beter kijken en probeer erachter te komen hoe het nu zit met die donkere gang. Het valt me op dat in het onderste deel van het gebouw rare strepen staan. Ik vergroot de afbeelding en kom erachter dat het gebouw een plaatje is. Je moet van heel dichtbij kijken, maar dan zie je dat er vouwlijnen door de hele afbeelding lopen. Er staat helemaal geen gebouw.

Goudal maakt foto’s van plaatsen en gebouwen, drukt ze af op karton en zet deze in een landschap ergens anders, om het geheel te fotograferen. Dit is het geval bij alle foto’s in de tentoonstelling: je kijkt naar foto’s van foto’s. Het gebouw op de afbeelding hoort hier niet. De fotografe heeft met mij en met de indexicaliteit van haar medium gespeeld. Zelfs in deze tijd, waarin bijna elke afbeelding uit de massamedia digitaal bewerkt is, geloven we nog wat we zien. Zeker omdat het in dit geval om analoge foto’s gaat.

Kunstenaars hebben lang geprobeerd hun werken zo realistisch mogelijk te maken, om de toeschouwer te helpen op te gaan in het schilderij, erin te geloven: de ‘suspension of disbelief‘. Goudal laat juist expres de ‘nepheid’ van haar foto’s zien. Ondertussen moeten we de afbeelding toch geloven. We worden heen en weer geslingerd tussen het geloven in de plaats die we denken te zien, het herkennen van het ‘bedrog’ en het bewust zijn van onze eigen waarneming en het medium.

Geloof

Ik staar naar de foto. Ik weet nog steeds niet wat voor gebouw het is, of het echt ergens staat, waar het dan staat en wat voor eventuele functie het daar dan heeft of misschien vroeger had. Verder moet ik er maar op vertrouwen dat de planten en stenen die ik zie er wel echt zijn.

Toch geloof ik nog steeds dat er ergens in de jungle een bemoste koepelbunker staat. De twee meest centrale thema’s uit het werk, de contrasten tussen kunstmatig en natuurlijk en tussen werkelijkheid en fictie, komen bij elkaar in de manier van kijken. We proberen het werk niet te beperken door ons erop te richten dat de afbeelding van het gebouw niet echt is, of het gebouw niet in de omgeving past, maar geven het de kans meer te zijn dan het lijkt. We geven het gebouw een andere betekenis, of een nieuwe functie. We geloven in wat we zien, ook al zien we dat we het niet moeten geloven.

The Geometrical Determination of the Sunrise door Noémie Goudal is nog tot en met 23 augustus te zien in Foam.

Ontvang onze nieuwsbrief

Ben je het oneens met de schrijver of heb je een interessante toevoeging?

Schrijf je artikel!

Wees niet bang:
Je wordt goed begeleid door de eindredactie. Bovendien krijgt je artikel een visuele prikkel van onze beeldredactie.