Stilleven-witte-bloem-ongekunsteld

Gewoon is goed

Laatst zat ik met een vriend voetbal te kijken. Het was zeven uur op zondagavond, dus het was een bordje op schoot voor de buis. Sinds kort ben ik – net als mijn vriend – 25 jaar oud. De gemiddelde speler van de teams op het veld op die zondagavond was twee jaar jonger. De commentator benadrukte dat toen hij het over de beste speler van de Nederlandse velden had. “Slechts 20 jaar, nu al ’s lands beste!”, zo duwde hij de jongen in kwestie een veer in de reet. Waarop mijn vriend reageerde: “Daar zitten we dan. 25 jaar, en wat hebben wij in godsnaam bereikt?!”

Natuurlijk zat in die opmerking een redelijke dosis humor en goedaardige zelfspot verpakt. Ook ik moet toegegeven dat het een vrij bizarre gewaarwording is. Je bent midden twintig, rustig studerende, en als je naar het voetbalwereldje kijkt heeft de ene zelfingenomen tiener nog meer miljoenen op de bankrekening staan dan de ander. Maar in die opmerking en voornamelijk in het woordje ‘bereikt’ gaat ook iets diepers schuil. Want in contrast met alle glitter en glamour van die wereldsterren lijkt ons leven als twintiger in dit minuscule land wel heel weinig voor te stellen. Vergeleken met de Messi’s en Ronaldo’s van deze wereld lijkt ons bestaan te zijn samengesteld uit één en al middelmatigheid. Kortom: vergeleken met hen hebben wij niks bereikt.

En niets zo erg als gewoon ‘gewoon’ zijn.

Middelmaat door excellentie

De afkeer van gewoonheid, of just being ordinary, werd in 1999 in de moderne klassieker American Beauty al weergaloos uitgebeeld. Niet zozeer protagonist Lester Burnham – gespeeld door Kevin Spacey – die in zijn midlife crisis raakt, maar Mena Suvari als Angela Hayes geeft blijk van deze postmoderne angst. Als geile vriendin van Burnhams dochter loopt ze constant op haar tenen in een schreeuw om aandacht. “Every guy that sees me, wants to fuck me. Which is good, ‘cause it gives me a better chance of becoming a model”. Met haar uiterlijke schoonheid als mantel voor haar eigen onzekerheid probeert ze de middenmoot te ontstijgen. Tegen het einde van het film – wanneer de boel op scherp komt te staan en alle karakters ingrijpende keuzes moeten maken over het verdere verloop van hun levens – wordt haar op confronterende wijze duidelijk dat er onder het masker dat haar onzekerheid maskeert weinig schuilgaat.

Het fascinerende aan Angela is dat ze in haar zoektocht naar erkenning in feite ontzettend doorsnee is. Terwijl ze volledig gefocust is op haar eigen bijzonderheid, heeft ze in feite helemaal geen bijzonderheden. Want wat voor type is het? Ze heeft een bekrompen mensbeeld, constant een negatieve houding en nauwelijks onderscheidende kwaliteiten, kortom: niks wat haar tot een unieke persoonlijkheid maakt. Haar weg naar het bereiken van de top resulteert blijkbaar in volstrekte middelmaat. De inherente werking van een visie op excellentie waarin primitieve elementen als geld, macht en aandacht centraal staan.

Het inhoudsloze ideaal

In zijn vorig jaar verschenen boekje De prestatiegeneratie beschrijft Jeroen de Baar de angst van de hedendaagse twintigers en dertigers voor hun eigen middelmatigheid. De Baar – zelf exponent van die middelmaat schuwende generatie met een prestigieuze studie in het buitenland, honoursonderwijs en veel extra stages op zijn CV – geeft in het werkje een smakelijke analyse van zichzelf en van de generatie van nu. We trekken massaal naar de carrièrebeurs om met topondernemers in contact te komen. We willen de wereld zien en studeren of werken het liefst in de meest exotische oorden. We verlekkeren ons aan decadente celebrities in talloze programma’s, van Jersey Shore tot aan Geld maakt gelukkig tot aan America’s/Hollands next top model. Met de daarbij behorende overtuiging: een normale baan met een modaal inkomen is simpelweg niet goed genoeg. Daarmee verzand je in de grijze massa van de middenmoot. En dat wil je niet.

Natuurlijk is er niks mis met de intentie om te excelleren. Sterker, enkel door hen die boven het maaiveld uit steken komen disciplines verder en ontwikkelt de wetenschap zich door. De vraag is echter waarom en met welk motief men de excellentie begeert. Als het enige ideaal met de bankrekening of het grote podium van doen heeft, dan ben je gedoemd om in de middelmatigheid te verzuipen. Het is precies dat inhoudsloze ideaal waar De Baar in zijn boek vat op probeert te krijgen. En de gevaarlijke oerdrift waar dat inhoudsloze ideaal uit voortkomt is precies waar American Beauty gehakt van maakt. Als het Angela niet ten diepste om geld en aandacht te doen was, had ze haar tijd in plaats van aan een geraffineerde, neerbuigende houding jegens anderen besteed aan het bestuderen van haar expertises. Reken maar dat dat is wat Messi en Ronaldo altijd gedaan hebben.

Misschien als we gewoon ‘gewoon’ zijn, bereiken we nog iets.

Ontvang onze nieuwsbrief

Ben je het oneens met de schrijver of heb je een interessante toevoeging?

Schrijf je artikel!

Wees niet bang:
Je wordt goed begeleid door de eindredactie. Bovendien krijgt je artikel een visuele prikkel van onze beeldredactie.