Fotolijstje-Noorwegen-ongekunsteld

Grip onder de bergschoenen?

“De laatste tijd stelde hij zich voor dat hij een afgrond naderde; dat het akelig ristkant was om te leven; dat hij elk moment kon desintegreren – maar het werd nooit meer dan een idee, plooibaar en op afstand.” In Grip van Stephan Enter staat zekerheid en vastigheid op het spel.

Vier klimvrienden

We hebben te maken met Paul, Martin, Vincent en Lotte. Het boek bestaat uit vier delen: het eerste deel vanuit Paul geschreven, het tweede vanuit Martin. In deel drie is Vincent de hoofdpersoon en dan verwacht je Lotte in deel vier. Mis. In het zeer korte vierde deel staat Paul weer centraal.

Rond hun twintigste, zo’n twee decennia geleden, hebben ze samen bergen beklommen. Ze gaan elkaar nu voor het eerst in jaren weer ontmoeten  bij Martin en Lotte, die ondertussen in Wales wonen. Het boek zit vol herinneringen aan hun jeugd, school en eerdere beklimmingen, maar vooral aan een tocht met een Ford Taunus door Noorwegen, met als hoogtepunt en afknapper de Lofoten. Daar probeerde de zelfverzekerde Vincent tevergeefs een relatie met Lotte te beginnen, daar redde Paul Lotte vervolgens van een dodelijke val (was het een val?) door een sneeuwpak heen de diepte in en daar begon de relatie tussen Lotte en Martin. Terwijl hij toch een beetje het sulletje van het stel was en als enige van eenvoudige komaf. Drie mannen en een vrouw. Martin is met haar getrouwd; Vincent kende haar al vanaf dat ze twaalf waren, durfde een relatie niet aan en heeft spijt. Paul is nog steeds een beetje verliefd op de vrouw die hij heeft gered. Lotte.

“Ze las Dickens bij het ontbijt. Ze was wat niet-klimmers een ‘stoer meisje’ zouden noemen – je kon met haar een berg oplopen en jezelf als eerste horen toegeven dat je kapot was, je kon in een ijskoude hut zonder water en wc zitten of een dag lang door de regen sjouwen en haar geen enkele keer horen klagen en tegelijkertijd had ze dat wankele, zowel in haar verschijning (haar bleke huid en haar hoge schouders en de manier waarop ze op haar benen stond, net een veulen) als in haar karakter.” 

Hechte compositie

De structuur van de roman is helder en sterk. Het biedt de mogelijkheid om de verschillende personen hetzelfde te laten meemaken. Zo komen de personen goed tot hun recht en krijgen de onderlinge relaties reliëf. Vanuit de verschillende mannen kijken we terug naar dezelfde gebeurtenissen en dezelfde Lotte, en zo worden de beelden van die reis naar de Lofoten én van die vrouw ook steeds completer.

Ode aan Noorwegen

“Aanvankelijk had het landschap hem juist teleurgesteld – zachte glooiingen met een kerngezonde vacht van naaldwoud, ruisende maar duidelijk sinds lang getemde rivieren. Met de dorpse properheid van de Scandinaviërs erbij kwam de kwalificatie lieflijk wel in aanmerking. Maar opeens waren ze door een eenvoudige afslag naar links een ander seizoen binnen gereden… bevroren meren en boomloze sneeuwhellingen… Diezelfde middag besloot hij dat hij zijn verdere leven nooit meer door een ander land hoefde te reizen.”

De manier waarop Noorwegen wordt beschreven, vond ik niet alleen mooi maar ook heel herkenbaar. Dat contrast tussen Gudbrandsdalen en de aanloop richting de bergen. De manier waarop de Lofoten zijn beschreven; een fotoboek zou er weinig aan toevoegen.

“Maar de essentie van de Lofoten was het licht. Dat zou hem bijblijven: een teder, geheimzinnig en tegelijk intens weemoedig schijnsel dat in de late avond op alles neerstreek. Het deed denken aan oude schilderijen – Gezicht op Delft – maar dan indringender, veelomvattender.”

(on)sterfelijk

In deel één zitten Paul en Vincent in de trein op weg naar Wales en zijn ze het oneens over een krantenartikel. “Onsterfelijkheid binnen handbereik, stond er. Een Amerikaanse hoogleraar beloofde dat de wetenschap de mens het eeuwige leven ging geven.”  Paul vindt het wel een aantrekkelijk idee, terwijl Vincent het maar niets vindt. Als de roman al ver gevorderd is, komt Vincent in gedachten weer op dit thema terug:

“Verzet tegen de dood was onzinnig, doodgaan was niks anders dan voor de zoveelste keer afscheid nemen van iemand die je niet meer kon zijn; en misschien was wat hij deed, zijn tegenzin dat beeld van Lotte los te laten, nog het meeste dat aan verzet mogelijk was.”

Zinderende finale?

Dit is een boek waarin de spanning onderhuids toeneemt zonder dat er een echte climax volgt. Paul en Vincent zijn aangekomen en opgehaald door Martin en zijn dochter. Hij heeft een verrassing in petto: Ze lopen het laatste stuk. Als lezer dacht ik dat Paul zou verdrinken, dat Vincent van de klif zou tuimelen waar hij tegenaan klom en dat de heren inclusief het dochtertje van Martin meegenomen zouden worden door het opkomende getij. Niets van dat alles. En toch, hoe dichter ze bij Lotte komen hoe raarder de sfeer wordt. Grimmig. Eigenlijk vervreemden de mannen van elkaar en moet het wel helemaal onaangenaam worden als ze na een enorme wandeling eindelijk bij het huis van Martin en Lotte aankomen.  De apotheose blijft in de lucht hangen: de roman neemt ons niet helemaal mee op bezoek. Ondertussen hebben de mannen geen grip meer op de situatie en is het de vraag of ze nog grip hebben op hun leven.

Ontvang onze nieuwsbrief

Ben je het oneens met de schrijver of heb je een interessante toevoeging?

Schrijf je artikel!

Wees niet bang:
Je wordt goed begeleid door de eindredactie. Bovendien krijgt je artikel een visuele prikkel van onze beeldredactie.