kunstwerk-pauw-tilea-ongekunsteld

Het kunstwerk Pauw

Op een avond sta ik op de bus te wachten om in Amsterdam het tv-programma Pauw bij te wonen. Ik voel een vertrouwd gevoel van verwachting, alsof ik op weg ben naar een concert of theatervoorstelling. Daar lijkt Pauw – een vertoning in scène gezet voor de toeschouwers – eigenlijk ook wel op. Ik besluit Pauw esthetisch te bekijken; als kunstwerk.

De grens over

Met een groep studenten kom ik uiteindelijk op een uitgestrekt industrieel eiland terecht. We weten niet welke kant we op moeten en er is niemand in de buurt om het aan te vragen. Iemand neemt het voortouw en kiest een richting. De rest volgt. We nemen een afslag die ons naar een ingetogen uitgaanscentrum leidt.
Ik begrijp deze plek niet. We zijn buiten nog niemand tegengekomen en toch zitten er mensen in de café’s. Zouden ze daar opgesloten zijn? Hier en daar bevindt zich tussen de café’s die we passeren een kantoorpand. Ik zie mensen die aan het werk zijn. En daar zit Jeroen Pauw voor een computerscherm. Zojuist zijn we aangekomen in Medialand. We stappen het kunstwerk Pauw binnen.

De weg kwijt

We komen binnen in het Mediacafé, waar een meneer met een oortje in ons begeleidt en een studiegenoot tijdens het ophangen van zijn jas in gesprek raakt met Maxim Hartman. Vlakbij zit Matthijs van Nieuwkerk met Claudia de Breij en Arjen Lubach aan een tafeltje te kletsen. Ze zien er precies zo uit als op tv en ze zijn niet intimiderend. Toch zijn ze geen mensen. Ze zijn elementen van het kunstwerk Pauw, die ons uit onze dagelijkse realiteit moeten trekken. Dat lukt. Ik ken de mensen, maar zij kennen mij niet, terwijl ze weten dat ik hen wel ken. Ik kan ze dus niet benaderen als onbekenden in een gewoon café, maar ook niet als bekenden. Hoe dan? De gebruikelijke gedragsregels en conventies gelden hier niet meer. We moeten helemaal zelf bedenken wat we doen. Maar hoe geef je jezelf dan een houding? Wat wil het kunstwerk van ons? En hoe gaan we er in deze leegte een optimale interactie mee aan?

alles onder controle

Zo’n half uur voordat het programma begint, staan we bij de ingang van de zaal te wachten. Een mevrouw kiest persoonlijk voor iedereen een plekje uit. Mannen en vrouwen, jong en oud worden zo veel mogelijk afgewisseld. Even later vraagt een meneer met een headset me of ik nog een stukje wil opschuiven, omdat ik anders achter Pauw verdwijn. Het publiek dat op tv te zien is is immers al het publiek dat er is; daar waar niet gefilmd wordt zit niemand. Dan vertelt de meneer ons wanneer we moeten klappen, zodat de kijker ziet hoe enthousiast we zijn. We worden opgenomen door het kunstwerk. Samen houden we de kijker voor de gek.

Plots zie ik Pauw in de groep mensen die over de set krioelt. Hij is een lange meneer in een pak, met minder haar dan je zou verwachten. Alsof hij in de supermarkt staat, kijkt hij rustig om zich heen, zich oriënterend, waarna hij op zijn plekje gaat zitten. Hij praat vast met de gasten die al aan tafel zitten. Zijn gesprek wordt even onderbroken doordat hij de vooraankondiging van het programma doet. O, waren we zojuist op tv? Er was geen verschil tussen het wel en niet uitgezonden worden. De meneer met de headset begint te klappen. O ja, klappen. We klappen, ook al heeft Pauw pas twee zinnen voorgelezen. Hij maakt een grapje over ons enthousiasme. Eigenlijk worden wij ook voor de gek gehouden.

De onvrije kunstkijker

We denken dat we een lijntje hebben met de headsetmeneer en samen met hem de kijker bespelen, maar ondertussen bespeelt hij ons net zo goed. We hadden ook niet kunnen klappen, zou je denken. Volgens een overeenkomst die ik moest ondertekenen om hier te mogen zitten moet ik wel iets opvallenders doen om die boete van vijfhonderd euro op te strijken. Toch klapt iedereen. Altijd. Hoe vrij zijn wij eigenlijk als we in deze ‘vrijheid’ allemaal hetzelfde doen, ondanks dat ons niets boven het hoofd hangt als we ons verzetten? Wij zijn een deel van het kunstwerk, maar het werk bepaalt ons. Op tv zijn we niet meer dan decoratie: we laten ons gewillig ontmenselijken.

Pauw werkt als een kunstwerk. Dan ís Pauw een kunstwerk. Ik weet niet of het esthetisch kijken naar de wereld altijd dit effect heeft, of dat Pauw iets bijzonders is. In elk geval is er iets tot me doorgedrongen. In het café van medialand was ik me bewust van mijn vrijheid, maar verlamde dit mij. In de studio greep ik de eerste de beste afspraak aan, om maar een richtlijn te hebben om te volgen. Als de conventies waar ik regelmatig tegen vecht werkelijk verdwijnen, weet ik niet wat ik moet met mijn vrijheid. Toch moeten we de vrijheid aangrijpen. De volgende keer dat iemand me vraagt te klappen bepaal ik zelf wel of ik dat doe.

Ontvang onze nieuwsbrief

Ben je het oneens met de schrijver of heb je een interessante toevoeging?

Schrijf je artikel!

Wees niet bang:
Je wordt goed begeleid door de eindredactie. Bovendien krijgt je artikel een visuele prikkel van onze beeldredactie.