Mannenbenen-ongekunsteld

Hinterland

Zet een hoop afgestudeerde kunstenaars acht weken in een zuivelfabriek, wat komt daar uit? ‘Hinterland’, het thema dat ze toegewezen krijgen, is een breed begrip en stuurt ze alle kanten op. Naar de dood, de toekomst, de baarmoeder en diep in hun eigen verleden. Toch is er eenheid te vinden in de eindproducten die ze neerzetten. Wat is het hinterland van een kunstenaar?

Hinterland is het resultaat van het project Artist in Residence, waarbij oud-leerlingen van Artez en Windesheim in Zwolle acht weken aan hun kunst werkten in een voormalige zuivelfabriek. Deze is op zichzelf al een kunstwerk, met veel grote verlaten ruimtes boven en onder de grond en een industriële, kille sfeer. Omdat de oorspronkelijke functie van de elementen in het gebouw niet meer herkend of begrepen wordt door de meeste bezoekers, moeten deze er wel esthetisch naar gaan kijken, wat ideaal is voor een kunsttentoonstelling. Veel van de kunstenaars hebben dan ook goed hun best gedaan hun werk bij de ruimte te laten aansluiten.

Hinterland betekent letterlijk iets als ‘onontwikkeld gebied’ of ‘platteland’. Vroeger werd het woord gebruikt voor het binnenland dat plotseling bezit was geworden van een veroveraar die de kust had ingenomen; het land achter de kust dus. Figuurlijk wordt het gebruikt wanneer we het hebben over de (onbekende) achtergrond van een persoon: het verleden waardoor hij gevormd is.

persoonlijk of universeel

In sommige werken in de expositie staat het persoonlijke hinterland van de kunstenaar centraal. Annemarie OosterhuisScientia Creativa bestaat uit voorwerpen uit haar verleden die aan de muur zijn gehangen, met het idee ‘voorwerpen hebben ook een hinterland’. Het gaat over haar ervaringen op school, waar creativiteit niet zo gewaardeerd werd als exacte vakken. Met dit probleem worstelen veel kunstenaars; misschien geeft dat ze een gedeeld hinterland. Maar in hoeverre sluit deze kunst aan bij niet-kunstenaars?

Het werk van Niek Jager en Kai Arendsen kan eigenlijk niet zonder de toelichting dat het een artistiek dialoog is ter afsluiting van de periode waarin ze als broers hebben samengewoond. Nu moeten ze hun gezamenlijke hinterland achterlaten. Hun kunst heeft een zeer persoonlijke aanleiding, maar gaat toch over iets universelers: hoe moeilijk loslaten kan zijn. Hetzelfde geldt voor Heike Kleinjan, die foto’s van haar eigen huis gebruikt, maar de kamers eerst heeft leeggehaald en het uitzicht uit de ramen heeft geknipt. Chantall Heerink werd geïnspireerd door persoonlijke familieverhalen, maar dit zien we niet direct terug in haar werken. Ze verwijzen naar de dood en de zwaarte van het leven die we moeten accepteren. Een trap naar de hemel buigt door onder zijn eigen gewicht en we kunnen hem niet beklimmen om bij onze geliefden te komen. De dood is aanwezig in ieders hinterland, in de vorm van de herinnering aan iemand die ooit leefde.

vergankelijkheid

Vergankelijkheid en loslaten zijn terugkerende thema’s, net zoals de tweedehands materialen die Heerink gebruikt. Stijn Kapteijns creëert uit dood riet een mechanisch ‘organisme’ dat heel levendig aandoet. Dit werk, Tijd, heeft een beperkte levensduur: het zal door zijn eigen bewegingen uiteindelijk uit elkaar vallen. Ooit wordt ons hele leven een hinterland. Het gebruik van tweedehands materialen geeft overigens wel een andere kijk op voorwerpen dan die van Oosterhuis. Zij ziet immers in het hinterland van de voorwerpen haar eigen geschiedenis, terwijl Heerink en Kapteijns de voorwerpen meer als wezens in zichzelf bekijken.

gedeeld hinterland

Nu is het mogelijk van je eigen hinterland te abstraheren en zo je kunst universeler te maken, maar Femke Wubbels begint juist bij het gedeelde hinterland: de baarmoeder. Deel van haar werk HATCHING is een warme, zachte tent, waar de bezoeker in kan kruipen. Hiertegenover hangen cocons, waarin voorwerpen uit Wubbels’ hinterland zijn ingesponnen, van sommigen nog maar enkele stukjes zichtbaar. Ons verleden blijft ons beïnvloeden, ook als we het zelf vergeten zijn. Dan is er nog een audio-opname met heel veel ruis, waar af en toe een stem doorheen klinkt: een glimp van een herinnering. De baarmoeder en cocons schermen af van de buitenwereld, net als de ruis van de koptelefoon, waardoor ik de stemmen van andere mensen in de ruimte bijna niet meer hoor.

betekenissen

Tot nu toe hebben we vooral terug het verleden in gekeken, wat het woord ‘hinterland’ uitnodigt. Roy Ruepert begint bij de originele betekenis: het nog te verkennen gebied, de toekomst. Het is paradoxaal dat hinterland voor verleden en toekomst kan staan. Alles op de wereld heeft een hinterland en is dus niet nieuw; toch maken we steeds nieuwe dingen mee, doordat de verschillende hinterlanden opnieuw gecombineerd worden (en daardoor elkaar doen groeien). Heike Kleinjan plaatst de foto’s van haar kamer voor die van de fabriek en creëert zo een versmelting van het hinterland en het heden. Een hinterland in een omgeving, is dat niet wat een mens is?

Natuurlijk wordt ook de letterlijke betekenis van ‘land’ in hinterland gebruikt, bij Corina Broers bijvoorbeeld in Wat is mijn weg, Wat is mijn route, Wat is mijn grond. Ze heeft grond verzameld van de door haar belopen wegen en laat zichzelf hieruit geboren worden, in een performance. Ze houdt vast aan haar grond als elk mens dat in een onbekende omgeving wordt geplaatst en alleen maar de eigen ervaring heeft om uit te putten.

het hinterland van de kunstenaar

Wat is het hinterland van de kunstenaars? Vertelt Annemarie het het best, met haar persoonlijke verhaal over de worstelingen van de kunstenaar? De meeste werken halen juist universele thema’s aan. Ik zie geen eenheid in de werken doordat ik het “typische leven” van een kunstenaar steeds terugzie, maar doordat de thema’s op elkaar aansluiten. Misschien is het slimmer om hen niet tot kunstenaars te reduceren, maar als mensen te zien, allemaal uit de baarmoeder geboren en met een hinterland: een verleden of een toekomst. De grens tussen verleden en toekomst is vervaagd, doordat één woord voor beide kan staan. Soms lijken die twee zelfs elkaars plaats in te kunnen nemen. De toekomst is dan ook nooit zonder hinterland en elke toekomst zal ooit een hinterland worden.

Ontvang onze nieuwsbrief

Ben je het oneens met de schrijver of heb je een interessante toevoeging?

Schrijf je artikel!

Wees niet bang:
Je wordt goed begeleid door de eindredactie. Bovendien krijgt je artikel een visuele prikkel van onze beeldredactie.