Sex-shop-pop-ongekunsteld

Hoe de zonde kan worden afgedaan met een synthetische kleur

Dit is een paspop die al maanden maar misschien ook al jaren in een kelder van een sexshop haar mooie poppenlichaam ligt te etaleren. Ze lijkt daar niet blij bij. Dat is volkomen logisch, want ze draagt paars en om specifiek te zijn: een paarse pruik. Nu ben ik je een korte uitleg van de bijbehorende logica verschuldigd.

Purperduur

In de Oudheid was purper een kostbaar goed. Het werd gemaakt van schaarse zeeslakken, waarvan er ook nog eens dertigduizend nodig waren om aan een halve kilo verf te kunnen komen. De slakken werden opgedoken door slaven die op de bodem van de zee vaak hun dood vonden. Deze stof was hierdoor tien tot twintig keer duurder dan goud.

In het Romeinse Rijk droegen machthebbers purperen stroken op hun toga. Julius Caesar droeg als eerste een volledig purperen toga, en keizer Nero legde het doodvonnis op eenieder zonder machtsfunctie die de kleur droeg. Dit gold niet voor vrouwen en godenbeelden. Purper betekende roem en macht. Later bleken er goedkopere alternatieven te zijn, zoals de schildluis, en verloor paars aan status.

Paars degradeerde en kwam zo nog veel later terecht in de sexshop, een plek die we toch vrij zelden meer associëren met rijkdom, gezag en intellect. De piek van de pruikentijd hebben we zelf nooit meegemaakt en er is daarom geen reden om aan te nemen dat de pruik bij ons hoog in het aanzien staat. Al met al lijkt de paarse pruik iets van de onderkant van de samenleving te zijn.

Liturgisch violet

In de Katholieke kerk worden de kleuren wit, groen, rood en paars als liturgische kleuren gebruikt in specifieke periodes van het jaar. Je vindt die kleur terug in het kleed op de tafel (het antependium) en in het gewaad van de predikant. Paars, violet of purper staat voor boete, bezinning, rouw, wanhoop en inkeer. De kleur wordt behalve in de passietijd ook gebruikt voor rouwdiensten en is daarmee gekoppeld aan de dood.

In alle negen sexshops die ik de laatste tijd heb onderzocht, bevinden zich paspoppen met paarse pruiken. Het lijkt wel alsof de christelijke moraal er naar binnen is geglipt. De pruiken in de sexshops dienen als een soort aflaatbrieven: sorry, dit is allemaal zeer zondig maar er is paars om van het bijbehorende schuldgevoel verlost te raken. Als dat eenmaal volbracht is, kunnen er weer stalen stalen gevaartes worden verkocht om andere zondaars mee te pijnigen.

Paars wordt in de Katholieke kerk gezien als zwart waar het licht doorheen gloort; na een paarse periode komt volgens de liturgische kalender namelijk vaak wit. “Het paars is ons een teken van ootmoed en van rouw tot wij na deze weken het wit zien van Gods trouw,” lezen we op de site van een kerk. Soms is er na een paarse tijd een dag roze die fungeert als geleidelijke overgang, alsof de kerk het tafelkleed wil laten in- en uitfaden. De pruik is misschien wel een brug tussen het zwart van leer en latex naar de wereld van kransjes bij groene thee. Maar het paars van de in latex gehulde paspop wordt niet vervangen. Zij zal eeuwig de kleur van boete op haar hoofd dragen.

Handreikingen

Deze werelden lijken soms juist onverenigbaar. Over de komst van een erotische winkel schuin tegenover de Oude Kerk in Ede werden destijds door de ChristenUnie nog plaatselijke Kamervragen gesteld. Twee jaar geleden begon de Turkse ondernemer Haluk Murat Demirel een Islamitische sexshop. Hij komt daarin beide kampen tegemoet: niet alles wordt verkocht, maar het is wel echt een sexshop te noemen. Hij doet het beter dan seksuoloog Marc Angenent, die een christelijke erotische webwinkel was gestart en gelijk op geniepige wijze werd gesaboteerd.

Mistige interpretaties

Paars is ook de kleur waarin twee tegenpolen worden samengevoegd: het aardse rood en het hemelse blauw. Hierdoor wordt paars vaak geassocieerd met mystiek. Voor iemand die zich beweegt in de gothic scene is het daarom waarschijnlijk een vaak geziene kleurencombinatie: paars, dieprood, zwart en een waas van melancholie over het gezicht. Het ligt misschien helemaal niet ver van de liturgische betekenis, maar het zwaartepunt ligt vermoedelijk meer op het duistere en niet op de bezinning.

Mogelijk kent de goth het ware verhaal achter de paarse pruiken in sexshops. Deze werelden tonen al zoveel verwantschappen, in ieder geval in uiterlijke vorm: fluweel, lak, leer, kant. Ook zijn zowel sexshops als goths bekend met zonderlinge compromissen. De goth brengt schoonheid en horror samen, waar de sexshop genot en pijn hand in hand laat gaan. En de pruik, daar zijn beide partijen niet vies van.

Tussen feest en venijn

Laten we dan maar de volledige vaagte in duiken: in de schimmige wereld van droomduidingen, vinden we de valse haardos terug als symbool van misleiding en van schaamte.

Joodse vrouwen hebben de pruik een tijd lang bewust in deze betekenis gebruikt. De Torah schrijft voor dat de haren van getrouwde Joodse vrouwen bedekt moeten worden. Maar zij waren hierdoor zeer goed herkenbaar als Joden, wat in tijden van oplaaiend antisemitisme door de geschiedenis heen niet altijd wenselijk was. Er kwam een tijdelijke wet die toestond dat zij zich kaal scheerden en een pruik droegen, wat hen er als christelijke vrouwen uit deed zien en hen moest beschermen tegen vernedering en verkrachting.

In Heute bin ich blond van Marc Rothemund volgen we Sophie, een meisje met een longtumor en weinig kans op overleven. Maar ze is jong en wil er nog wat van maken. Als ze door chemotherapie kaal wordt, koopt ze negen pruiken die haar telkens de mogelijkheid bieden een andere persoonlijkheid aan te nemen, of een ander deel van haar persoonlijkheid te accentueren.

Acceptatie te koop

Ondanks alle negatieve connotaties van het paars en het haar (boete, schaamte, kanker, misleiding, schizofrenie, dood), wordt de de synthetische pruik ons aangereikt als feestartikel. Eigenlijk doet een feestwinkel daarmee een nobele daad: ze ontkent grote contrasten en omarmt niet alleen de lichte, maar ook de donkere kanten van het leven.

Ontvang onze nieuwsbrief

Ben je het oneens met de schrijver of heb je een interessante toevoeging?

Schrijf je artikel!

Wees niet bang:
Je wordt goed begeleid door de eindredactie. Bovendien krijgt je artikel een visuele prikkel van onze beeldredactie.