Afrikaans-masker-witwassen-ongekunsteld

Hollywoods witwasserij

Laatst las ik vol afschuw dat Hollywood weer van plan is om het manga en anime meesterwerk Akira te verfilmen. Alhoewel bijna alle grote films die nu uitkomen verfilmingen zijn van boeken, strips, games etc., ligt mijn angst niet zozeer in de verfilming zelf, maar in de veramerikanisering van het verhaal. Met het streven de personages in Akira ‘aantrekkelijker’ te maken voor het westerse publiek. Een soortgelijke ontwikkeling zien we in de verschillende Bijbelverfilmingen die de laatste tijd zijn uitgekomen. Daarom leek het me interessant om een kijkje te nemen in Hollywoods gebruik van ‘racebending‘ en in het bijzonder ‘whitewashing‘.

Rasbuigen en witwassen?

Racebending.com definieert racebending als volgt: “De term ‘racebending’ refereert aan situaties waarin de makers van media content (filmstudio’s, uitgevers, etc.) het ras of etniciteit van een personage hebben veranderd.” Whitewashing is een specifieke variant erop waarin personages van andere raciale en etnische groepen worden gespeeld door blanke acteurs. Het niet -blanke personage wordt dus ‘blank’ gemaakt.

Een Noord-Europees Midden-Oosten

Als we bijvoorbeeld naar de trailer van de Bijbelverfilming Exodus: Gods and Kings kijken, lijken de Egyptenaren en Joden van de Bijbel uit Noordwest-Europa te komen. De film Noah over de man die een boot bouwde om zo alle dieren van Gods woede te redden, lijkt een soortgelijk probleem te hebben. Personages uit de Midden-Oosterse mythologie lijken belichaamd te worden door mensen met een Noordwest-Europees uiterlijk. Dit is echter niet een fenomeen enkel van deze tijd. Hollywood ‘whitewashte’ al in de jaren ’70 van de vorige eeuw bij de verfilming van Jesus Christ Superstar. De bewoners van het Midden-Oosten uit de eerste eeuw lijken op Westerlingen – met uitzondering van Judas, die zwart was. Jesus Christus zelf leek op een blanke rockster als Kurt Cobain of Axl Rose, terwijl hij in werkelijkheid waarschijnlijk eerder leek op de gast bij wie je je Turkse pizza haalt.

In een interview voor The Higher Calling laat de schrijver van Noah Ari Handel tussen de regels door (alhoewel het vrij expliciet is) weten dat blanke mensen, in tegenstelling tot mensen met andere huidkleuren, in staat zijn om de gehele mensheid te representeren. Bovendien zou de kritische noot ten opzichte van ras in de verfilmingen gelijk staan aan het zeiken rondom de vraag of de boot van Noah überhaupt zou kunnen drijven – waarbij ik trouwens gelijk moet denken aan het filmpje Noah’s Ark uit de Seduce Me serie van Isabella Rossellini. Waarom is het zo dat de blanke huidkleur de norm is in Hollywood terwijl mensen van andere rassen en etniciteiten gezien worden als een ‘afleiding’ of vorm van ‘positieve discriminatie’? In zijn interview vergelijkt Handel de kritiek omtrent een blanke cast als een probleem van nauwkeurigheid. In The Daily Dot stelt Gavia Baker-Whitelaw echter dat het probleem niet zozeer daar ligt, maar bij het geloof dat de enige manier om een universeel aanspreekbaar verhaal te vertellen, is door het te bevolken door enkel blanke acteurs.

Niet enkel Bijbels

Een veelgehoord argument tegen deze kritiek op Bijbelverfilmingen is dat de Bijbelse figuren de etniciteit van haar volgers (lees: publiek) aannemen. Zo is Jesus voor de Europeanen blank, maar voor velen in de Black Nationalism bewegingen was Jesus zwart. Alhoewel de huidskleur van Jesus Christus een hele discussie an sich is, verklaart het niet waarom Hollywood personages van andere etnische achtergronden blank maakt. Zo speelt Jake Gyllenhaal een Perzische prins in Prince of Persia: Sands of Time en schroomde M. Night Shyamalan niet om de voornamelijk Aziatische personages van Avatar: The Last Airbender te laten spelen door blanke acteurs. Voor dit stukje witwasserij wist Shyamalan trouwens vijf Golden Raspberry Awards in de wacht te slepen, onder andere voor de slechtste film, slechtste regie en het slechtste script.

Net als bij de Bijbelverfilmingen kan hier het tegenargument worden gegeven dat we te maken hebben met materie die, net als religie, niet altijd even nauwkeurig hoeft te zijn. Alhoewel dit wel een heel flinterdun argument is, kunnen we ons afvragen waarom deze raciale witwasserij ook gebeurt bij historische films waarvan we vrij duidelijk weten wat voor etnische achtergronden de personages hebben. Zo is het gezicht van actrice Elizabeth Taylor in onze collectieve psyche geprent als de personificatie van laatste actieve Egyptische farao Cleopatra. In 1956 trachtte Hollywood een soortgelijke stunt uit te halen door in The Conqueror de Mongoolse heerser Dzjengis Khan te laten spelen door John Wayne, waarschijnlijk de ultieme belichaming van ‘de blanke man’. Maar recentelijk heeft de linkse (als we The Guardian moeten geloven) regisseur Oliver Stone zich ook schuldig gemaakt aan het witwassen van de geschiedenis. In zijn biopic film World Trade Center uit 2006 wordt sergeant Jason Thomas, een Afro-Amerikaanse man die in het puin van de World Trade Center torens mensenlevens heeft gered, gespeeld door William Mapother, een blanke acteur. Kristin Ronzi merkt in haar artikel voor The Artifice terecht op dat hiermee de heldendaden van een Afro-Amerikaan incorrect en onterecht worden geplaatst in een blank narratief.

Blanke universaliteit

Ari Handel verklaarde al dat ze in Noah voor blanke acteurs gingen om zo de ‘universaliteit’ van het menselijk ras te representeren. Wat de schrijver dus zegt is dat de blanke huidskleur de norm is, en verklaart hiermee dat alle andere rassen en etniciteiten afwijkingen zijn. Het laat een geloof zien dat al voor vele decennia een onderdeel is van hoe Hollywood de wereld ziet: blank is veilig (mede dankzij het historisch revisionisme Oliver Stone!), de rest is eng en gevaarlijk. Het verklaart mogelijk waarom Judas door de Afro-Amerikaanse zanger Carl Anderson werd gespeeld in Jesus Christ Superstar, en waarom bij The Last Airbender alle Aziatische protagonisten door blanke acteurs werden gespeeld, maar de slechterik door iemand met een nog donkerdere huidskleur dan de originele personage.

In een interview voor B.Couleur Magazine verklaart national executive director David White van de Screen Actors Guild dat veel studiodirecteurs in Hollywood ten onrechte geloven dat een volledige blanke cast het grootste bereik heeft. Het idee dat verhalen met mensen van andere raciale achtergronden niet gewaardeerd kunnen worden, is natuurlijk absurd – kijk bijvoorbeeld alleen naar de door fans gemaakte live-action Akira trailer die trouw blijft aan het ras van de personages en bovendien zeer goed ontvangen is. Waar we mee te maken hebben, is een risicomijdende industrie die onnauwkeurige en achterhaalde veronderstellingen heeft over hun publiek. Gavia Baker-Whitelaw trekt in haar artikel over Noah dezelfde conclusie.

Raciale Catch-22

Maar hoe is dit dogma ten opzichte van ras te doorbreken? Hollywood lijkt doodsbang te zijn om gekleurde – een term dat best veel zegt over de raciale verhoudingen daar – acteurs in hun films te zetten. Dat slechteriken door acteurs uit etnische minderheden worden gespeeld maakt niet uit. Ook de slachtoffers mogen ook wel door niet-blanken gespeeld worden. Zolang het beeld van de blanke man als verlosser maar in stand wordt gehouden. Avatar, Dances with Wolves, Elysium, The Matrix, Lawrence of Arabia, en zelfs 12 Years a Slave maken zich hier schuldig aan, en lijken hiermee Hollywoods eerbetoon aan de Engelse dichter Rudyard Kipling wiens gedicht The White Man’s Burden in 1899 gepubliceerd werd als een soort van eerbetoon aan de Amerikaanse verovering van de Filipijnen.

Het gevolg van dit alles is natuurlijk dat de grote studio’s het op safe gaan spelen en de hoofdrollen niet zo snel aan een niet-blanke acteur of actrice zullen geven, waardoor de blanke norm in stand wordt gehouden, waardoor… Het is waarschijnlijk wel duidelijk hoe dit verder gaat. Catch-22: het kip-en-eiprobleem.

Multipolaire wereld

Vele zullen angstig zijn om deze woorden. We worden immers gevoed dat dit de visie is van Vladimir Poetin. Hiermee lijkt Russische president de bestaande dominantie van de Westerse wereld – met de Verenigde Staten voorop – wilt afbreken. Geen wonder dat de Europese politici niets anders kunnen doen dan in paniek te raken en te schreeuwen dat de beste man gestoord is.

De Verenigde Staten en Europa zijn niet meer de enige markten die bevredigd moeten worden. China en India hebben bij elkaar zo’n 2,5 miljard inwoners en staan respectievelijk op de tweede en derde plaats wat betreft het bruto nationaal product. Hollywood kan hen moeilijk blijven negeren. Terwijl het misschien voor de Amerikaanse filmstudio’s (nog) niet lucratief genoeg is om zich op de Indiase markt te richten, zien we wel dat Hollywood haar pijlen op China heeft gericht. Voormalig reclamemaker, gepromoot tot propagandafilmer, Michael Bay heeft niet voor niets besloten om Transformers 4: Age of Extinction in China te filmen en allerlei Chinese personages erin te zetten. Alhoewel alle belangrijke rollen nog steeds door blanke Noord-Amerikanen werden bezet, kan dit mogelijk wel als één van de eerste stappen naar Hollywoods acceptatie van deze nieuwe realiteit gezien worden.

Betekent dit nu werkelijk dat Michael Bay aan de voorhoede van Hollywoods nieuwe raciale beleid staat? Waarschijnlijk niet. De verandering van hoe Hollywood naar ras kijkt kan hem waarschijnlijk aan z’n reet roesten zolang hij gewoon lekker explosies, lingerie modellen en de verheerlijking van de Amerikaanse leger kan blijven filmen. Wat we echter wel zien is dat Hollywood nu langzaam het idee van een multipolaire wereld aan het accepteren is. Net als bij Michael Bay is de erkenning van raciale/etnische diversiteit hier ook geheel irrelevant. De marketingteams achter de grote studio’s die hun doelgroep onderzoeken doen zullen waarschijnlijk op een gegeven moment erachter komen dat de helden op het grote scherm een andere huidskleur hebben dan de meerderheid van de wereldbevolking. Als ze dan toch dat publiek willen bereiken, er protagonisten moeten komen met wie deze meerderheid zich ook kan identificeren. De vraag is dan of de blanke man dan nog steeds toereikend is…

Ontvang onze nieuwsbrief

Ben je het oneens met de schrijver of heb je een interessante toevoeging?

Schrijf je artikel!

Wees niet bang:
Je wordt goed begeleid door de eindredactie. Bovendien krijgt je artikel een visuele prikkel van onze beeldredactie.