spierballen-frans-kellendonk-steenis-ongekunsteld

Ik noem het ongelooflijk schitterend!

Twee jaar geleden luisterde ik een half jaar lang wekelijks naar literair criticus, romanschrijver en universitair docent Arie Storm, mijn leraar Literaire Kritiek aan de Vrije Universiteit. Ik vraag me af waarom ik zijn nieuwste boek ‘Het laatste testament van Frans Kellendonk’ wilde recenseren. De conventionele hiërarchie laat eigenlijk niet toe dat ik (amateur, pas afgestudeerde) zijn boek (dat van een professioneel schrijver en recensent, docent) beoordeel. Of geldt deze hiërarchie niet meer in een wereld waarin iedereen de mogelijkheid heeft zijn mening publiekelijk en internationaal te verkondingen met internet en waarin tv-zenders worden ingedeeld op basis van het aantal kijkcijfers?

Ik vind het prachtig

Literatuurrecensenten claimen autoriteit door eruditie en technische kennis van literatuur en taal, verkondigde Storm. Dit is met de tijd meer tot een ideaal verworden dan dat het een afspiegeling van de werkelijkheid is. In de Volkskrant verschijnen vele literatuurrecensies die geschreven zijn door romanschrijvers. De DWDD-stickers lijken inmiddels de koers te bepalen in de boekhandels. Matthijs van Nieuwkerk, die boeken zo treffend kan omschrijven met ‘schitterend’, krijgt een naamsvermelding op de omslag van een boek.

‘Zowel in zijn recensiepraktijk als in zijn schrijverschap vertoont hij [Arie Storm] de radicaliteit van een kamikazepiloot’ – de Groene Amsterdammer. Het citaat staat op de achterflap van Het laatste testament van Frans Kellendonk. De recensent van dit artikel wordt niet genoemd bij zijn citaat. Blijkbaar beschikt het blad over meer aanzien dan de recensent die deze uitspraak heeft gedaan. Autoriteit door populariteit.

ik erger me dood, helemaal dood

Arie Storm uit zijn onvrede over literair Nederland in zijn recensies, in zijn lessen en in zijn romans. Hij lijkt niets in zijn leven gescheiden te houden; niet werk-privé en niet roman-les-recensie. Storm durft overal zijn oordeel te uiten: over literatuur, over de VU en over zichzelf. In Het laatste testament van Frans Kellendonk durft hij zelfs het oordeel van Kellendonk te berde te brengen over hedendaagse fenomenen die Kellendonk nooit heeft meegemaakt.

‘… De Grote Adriaan van Dis Show. Ja, daar is het begonnen. Nu is het De Grote Boekenhandelarenshow. Ik [Frans Kellendonk] zit op de schouder van mijn biograaf [Arie Storm] en ik weet niet wat ik zie. Af en toe houd ik een denkbeeldige hand voor mijn en zijn ogen. Geen van de besproken boeken in dat programma, De Wereld Draait Door, heeft in de verste verte ook maar iets met literatuur te maken.’

Twee handen op één buik zijn hij en Kellendonk als het aan Storm ligt. Al zijn ergernissen lijken wonderbaarlijk genoeg ook Kellendonks ergernissen. Misschien is dit verkeerd uitgedrukt: al Kellendonks ergernissen zijn Storms ergernissen geworden.

‘Zonder Kellendonk was ik misschien blijven hangen in een futloos ironisch-realisme, een typisch Nederlandse literatuur, met overdreven sentimentele kant, hypocriet empathisch, denk aan het werk van humorloze en opportunistische auteurs als Saskia Noort, Adriaan van Dis en Arthur Japin.’

Mijn mening is werkelijk waardevol

Nonchalant – maar misschien ook ergens verbitterd – maakt hij deze schrijvers uit voor lectuurproducenten, terwijl Storm anderen zoals Frans Kellendonk, zijn favoriet Vladimir Nabokov en zichzelf (zij het met enige spot) tot schrijvers van echte literatuur benoemt. Storm meet zich een houding aan die aansluit op zijn ideaalbeeld van een recensent en van een schrijver geijkt op zijn idolen. Helaas werken de boekhandels met hetzelfde opportunisme als Saskia Noort, Adriaan van Dis en Arthur Japin, en zijn het hun boeken die beplakt met stickers in de top tiens liggen te pronken.

Ik zag gistermiddag zelfs een plaatje van een normale vrouw van middelbare leeftijd op een Connexxion-bus met de tekst: ‘Stephanies favoriete e-book’. Van een verband tussen het kunnen claimen van autoriteit op basis van eruditie en technische kennis van literatuur en taal – de basis van de traditionele literatuurrecensent – en de populariteit van een boek lijkt geen sprake meer. Ook onze Stephanie mag tegenwoordig invloed hebben op wat Nederland leest.

Ontvang onze nieuwsbrief

Ben je het oneens met de schrijver of heb je een interessante toevoeging?

Schrijf je artikel!

Wees niet bang:
Je wordt goed begeleid door de eindredactie. Bovendien krijgt je artikel een visuele prikkel van onze beeldredactie.