ONGEkUNSTELD

AANVECHTBARE KUNSTKRITIEK IN TEKST EN BEELD

Lucratieve privacy

Sterren staan op een platform en vanaf dat platform spreken zij tot ons. Ze delen hun banale details met ons – vrijwillig, maar ook ongewild – en wij normale mensen staan klaar om deze onbenulligheden op te vangen en gulzig te consumeren. Ik zag de tentoonstelling Amy Winehouse: A Family Portrait en de theatervoorstelling Privacy van Wunderbaum en De Warme Winkel. Beide gaan over privacy, en hoe die met ons stervelingen gedeeld wordt. (meer…)

Laten we onze verschillen vieren

Nederland als slavendrijver, als volhardende racist, als arrogante onderdrukker. Simon Bruinders schreef de roman ‘Dit is mijn land’, over het leven van zijn vader. Een bruine man in Zuid-Afrika in tijden van oorlog, openlijk racisme en verzet. Deze werkelijkheden liggen in ons nationale verleden, maar niet in een ver verleden: menige grote strijd om onafhankelijkheid werd in de Nederlandse koloniën nog geen vijftig jaar geleden uitgevochten. De erfenis is dan ook nog zeer aanwezig in de voormalige koloniën van Nederland en in Nederland zelf. (meer…)

Lachend naar het eind

Ik schrik wakker in een donkere kamer. Klam van het zweet, mijn nachthemd plakt aan mijn schouders. Waar ben ik? Ik word overvallen door een koude die door al mijn botten trekt en mijn hoofd gloeit van de koorts. Het ruikt naar urine en ik hoor geritsel. Mijn lege maag trekt samen in pogingen zich van zijn inhoud te ontdoen. Mijn gedachtegang is niet meer de mijne en loopt vast in een veelvoud aan gedachtespinsels. Plotseling wordt het stil in mijn hoofd. Het besef komt binnen: ik bevind me in een dodencel. (meer…)

Ik ga hier letterlijk kapot

Van Dale heeft kort geleden de definitie van het woord ‘letterlijk’ aangepast aan de praktijk. De oorspronkelijke definitie is: ‘precies zoals het er staat: iets letterlijk opvatten; iets letterlijk vertalen’. De toegevoegde definitie is: ‘geheel en al; volstrekt: letterlijk niets‘. Zo is het tegenovergestelde van ‘figuurlijk’ tevens een aanduiding van figuurlijk geworden.  (meer…)

De muzikant en de artiest

Het concert is zo’n dertig minuten bezig. Tricky rondt een nummer af en stapt naar de microfoon. Hij mompelt iets onverstaanbaars en doet zijn handen open en dicht, alsof het monden zijn. Hij verdwijnt van het podium. De leegte die hij achterlaat, is stiller dan de zaal het gehele concert is geweest. Na een minuut van onzekerheid komt een vreemde man het podium op. Genadeloos vertelt hij ons dat wij te veel lawaai hebben gemaakt. Tricky heeft er op deze manier geen zin meer in. (meer…)

De taal van de popmuziek

Alle popmuziek klinkt hetzelfde. Als iemand iets maakt wat niet zo klinkt als de popmuziek die al bestaat, wordt het ‘alternatief’ genoemd. De muziek en de tekst zijn simpel, maar ook op dezelfde manier simpel. Oprechte verhalen vind je er vaak niet. Maar betekent dit dat alle popartiesten met oppervlakkige nummers oppervlakkige verhalen te vertellen hebben? (meer…)

Niet kiezen is een keuze

We zien een man met kort haar en een lange verzorgde baard. Met een zelfingenomen blik staart hij in het oneindige. Hij wordt geflankeerd door mannen in pak en een vrouw met een wit mantelpakje. Voor hem staan mannen met blauwwitte vlaggen. ‘Hier hebben jullie Tit Ojasoo!’, schreeuwt de stadionspeaker. De uitzinnige menigte juicht bij het horen van zijn naam. De man en zijn gevolg trekken als een militaire parade door de menigte richting het podium. (meer…)

Een volstrekt normaal mens

Het vergiftigen van een muis en daarna ook maar meteen alle klanten van de Turkse kebabzaak onder je appartement. De gehandicapte jongen bestelen die struikelde over zijn wankele benen en niet meer kon opstaan uit de sneeuw. Het besluipen van het huis van de minister van Volksgezondheid, omdat hij besluiten nam die slecht uitkomen voor je moeder. Dingen die iedereen weleens wil doen.
(meer…)

Theater moet altijd hetzelfde zijn

Stel: je leent je favoriete boek uit aan je buurman en hij leest niet hetzelfde als jij; hij leest hoe het verhaal verdergaat. Of denk je eens in: een vriend gaat een week na jou naar het Van Gogh museum en jij vraagt naderhand: ‘Mooi, hè, de Aardappeleters’, en hij antwoordt doodleuk: ‘Ze zaten al aan het dessert’. Dat zou toch bizar zijn? Kunst hoort altijd hetzelfde te zijn. Zo ook met theater. Ook een voorstelling moet altijd hetzelfde zijn. (meer…)

Een heroverweging van (taal)gebruik; een gesprek met Tim Hollander

Tim Hollander, afgestudeerd aan de afdeling beeldende kunst van de Hogeschool voor de Kunsten in Utrecht en momenteel in residentie op de Jan van Eyck academie, droeg ik in ‘When glass questions porcelain; een heroverweging van (taal) gebruik’ op als ‘Kanttekenaar van het Museum en zijn Begrippen’. Het stuk stuurde ik hem op. Hij reageerde en uit zijn reactie ontstonden vragen. Kan mijn interpretatie van zijn werk heroverweging gebruiken? In dit vraaggesprek licht Tim Hollander het toe. (meer…)

When glass questions porcelain; een heroverweging van (taal)gebruik

Het gezegde ‘dat slaat als een tang op een varken’ betekent zoiets als ‘dat slaat helemaal nergens op’. In het geval van deze titel slaat het gezegde, zogezegd, als een tang op een varken; dit stuk zal niet gaan over materiaal. Bovendien kan glas niet denken, laat staan een tegenpool bevragen. Op een vergezochte manier – dit stuk gaat immers over kunst dus een vergezochte titel slaat, wanneer je het zo bekijkt, wel degelijk als een tang op een varken – heeft de titel overeenkomsten met de inhoud van deze tekst: is (taal)gebruik binnen de kunst aan een heroverweging toe? (meer…)

‘Over aanhalingstekens, tussen aanhalingstekens’

Maar, hoewel, toch, echter. De kanttekening lijkt met een minderwaardigheidscomplex te kampen. Het zal door dat woord ‘kant’ komen. Of het nu gaat over een voetbalveld of een dolle discotheek, met lieden langs de lijn heb ik altijd een beetje te doen. Dat complex heeft zijn weerslag ook op hetgeen aan die kanttekening onderhevig is. Wanneer je zegt: ‘Op deze straat staat een stoplicht, toch wil ik daar mijn kanttekeningen bij plaatsen’, weet je dat of de ‘straat’ of dat ‘stoplicht’ zijn bestaan niet zeker is. De ultieme manier om je twijfel te botvieren – op het woord, de zin of gedachte die op het punt staat uitgesproken te worden en bovendien elke maar, hoewel, toch of echter binnen de context van twijfel omvat – is het gebruik van het aanhalingsteken. (meer…)

Bevrijd de kunstwerken!

Boeken staan vol voetnoten en verschijnen in verschillende versies. Bij beeldende kunst is vaak geen ruimte voor uitleg en moet de toeschouwer het zelf maar uitzoeken. Misschien moet er in musea wat ruimte gemaakt worden voor de kanttekening, in de oorspronkelijke betekenis van het woord. Uiteindelijk zijn kunstenaars ook maar mensen, imperfecte wezens. Maar hoe ziet die kanttekening er dan uit? (meer…)

Kants Tekening

Het gebeurt niet zelden dat ik met gezelschap door een museum paradeer. Ik word dan gedwongen tot het uitleggen van de meest bizarre kunstwerken, ik ben immers de academiestudent die alles van kunst af weet. ‘Dat ding daar, die ene die op een steen lijkt (het lijkt allemaal op iets ondenifieerbaars), wat zie jij daar in? Wat betekent het?’ Want dat wil het gezelschap dan graag, goed begrijpen waar het nu in vredesnaam over gaat. Vaak genoeg weet ik ook niet precies waar het over gaat en is het, zelfs na het lezen van dat handige bordje, nog lastig te achterhalen hoe het idee dat de kunstenaar voor ogen had zijn uiteindelijke vorm in het kunstwerk heeft gekregen. (meer…)

Over Freuds ‘Mystic Writing Pad’, het Palimpsest en de Kanttekening als Tijdscapsule

Met alle benodigdheden uitgestald op mijn bureau (een bel rode wijn, een werkende pen en een kakelvers onbeschreven Word-document) begon ik de innerlijke reis door de krochten van mijn hoofd. Missie: het definiëren van het concept ‘de kanttekening’. Al snel bevond ik me op metafysische terreinen waar ik me, nee waar niemand zich graag bevindt. Alles werd een kanttekening: de met kaarsvet bedekte Kaap de Goede Hoop fles een kanttekening die ik zet bij gezelligheid; het shaggie in mijn hand een kanttekening die ik om het uur zorgvuldig plaats tussen mijn wijs- en middelvinger, en over het algemeen de mensheid als luttele kanttekening op een aardkloot (en hiermee bedoel ik niet een kanttekening gezet met een sprankelende groene pen in een jolig handschrift). (meer…)

De handige ondergeschikte

Een kanttekening is de nuance van een stellingname. Het is een zelfreflectie van een schrijver die wil aangeven dat hij of zij ook wel begrijpt dat de stellingname met een andere benadering anders had kunnen zijn, maar dat dat nu niet is waar hij of zij vanuit is gegaan. Het geven van kanttekeningen heeft zich geworteld in onze manier van presenteren: een duidelijke boodschap geven en daarna, om niet onbelezen en naïef over te komen: kanttekeningen.  (meer…)

En Khajag?

De kanttekening wordt vaak gezien als iets kleins. Ze is er wel, maar we kunnen haar beter even buiten beschouwing laten – aan de kant zetten – vanwege de geloofwaardigheid van ons bevlogen en absolute verhaal. Als we haar al gebruiken, dan is het om aan te tonen dat we op de hoogte zijn van een contrasterend geluid. Dat geluid doet er dan alleen niet toe. Onverstoord stormen we door. Het is zoiets als het kortstondig vermelden van ANOHNI’s laatste album, Hopelessness, tijdens een pleidooi over het voorspelbare karakter van zowel de popmuziek als de immer weeïg geëngageerde kunst. Het is zoiets als het vrijstellen van Khajag, je vriendelijke flatgenoot, tijdens een pleidooi over al die agressieve en vervelende buitenlanders.
(meer…)

Een plek om te huilen

Een maandagochtend, ik sta in de supermarkt. Een teamleider roept naar een van de vakkenvullers: ‘Hee joh, met je verkeerde been uit bed gestapt of zo?!’ De aangesprokene reageert niet en staart met gebogen hoofd naar het schap voor zich. Een groepje werknemers achter de teamleider begint te gniffelen. ‘Je mag best lachen hoor!’ Zijn toon wordt steeds meliger; hij geniet zichtbaar. Terwijl ik het tafereel gadesla, voel ik me een zure oude man en vraag ik me af of de onverdraagzaamheid van bedroefdheid überhaupt grenzen kent.

(meer…)

Koning van de concertzaal

Vanuit het donker doemt een kasteel op in de vorm van een drumstel, van onder beschenen door een gouden licht. De lange haren van de drummer wapperen in de wind. Hemelsblauwe lichtstralen landen op hem. Hij is door God gekozen om over ons te heersen. Dave Turncrantz, drummer van Russian Circles, is de koning die op ons neerkijkt. Wij joelen en buigen voor hem; wij, het volk in de vorm van het publiek. (meer…)

Dolen door woede en vrijheid

‘Something’s stirring underneath the industrial fumes of Rotterdam. Amidst the rancid rats, malodorant traffic and greasy trays of manufactured meat, vast masses of unobtained, raw energy flows about freely.’ Zo omschrijft de band Dool zijn oorsprong. Duistere energie wordt omgezet in doom-achtige hypnotiserende klanken, waarmee Dool een grimmige sprookjeswereld creëert. Maar zo eenvoudig is het ontstaan van Dool niet uit te leggen. (meer…)

Een zuigeling met grootheidswaan

Het wordt gezegd dat een boek zich in het hoofd van de lezer beeldend vormt. Dus net zoals bij het horen van een naam, waarbij zich vaak een hardnekkige associatie aandient die onmogelijk ongedaan gemaakt kan worden. Zo kan bijvoorbeeld ‘Barend’ het na het eerste handenschudden al nietsvermoedend hebben verpest. Hoewel dat principe bij het horen van een naam niet-aflatend opgaat, blijven die associaties – in mijn geval – tijdens het lezen van een boek negen van de tien keer uit. (meer…)

De echte singer-songwriter

Al een tijdje luister ik met plezier naar I Am Oak. Het leek me leuk om eens naar een concert te gaan. Toen ik de naam van de band googelde, kwam de klap: Thijs Kuijken, de zanger, is eigenlijk gewoon een singer-songwriter. Ik haat singer-songwriters! Ze zijn arrogant, aanstellerig en pretentieus. Maar I Am Oak toch niet? Wat maakt dan dat Kuijken de dans ontspringt? (meer…)

The Lobster riekt naar dure wijn

Ga je op zoek naar reacties op ‘The Lobster’, dan is het vrijwel zeker dat je stuit op grote hopen ellende. ‘Echt een film voor de geitenwollen sok en de linkse intellectueel om sier te maken op een party, als ze klaar zijn met Freud en Marx.’ Of wat dacht je van deze: ‘”The Lobster” is net zoals “Birdman” een pamflet voor de intellectuelen die ondanks het feit dat ze het een baggerfilm vinden hem toch aanraden om indruk te kunnen maken op jan met de pet.’ (meer…)

Comic violence in The Hateful Eight en Deadpool

Er is veel te doen geweest over het geweld van The Hateful Eight. Nadat Quentin Tarantino ooit protesteerde tegen politiegeweld heeft nu de politie zijn film geboycot omdat die zou oproepen tot geweld. Het geweld dat in de film van Tarantino zit, lijkt verdacht veel op het geweld dat in de Deadpoolfilm werd gebruikt: comic violence. Sommigen zetten hun vraagtekens bij het geweld dat wordt gebruikt in deze film en in films in het algemeen. Dit stuk haalt die vraagtekens weg. (meer…)

Ernst en satire in de jonge Sovjet-Unie (en ervóór)

In romans en verhalen van Kafka lijkt context er weinig toe te doen. Of zo’n slot nu in Zuid-Duitsland stond, in Slovenië of desnoods in Bulgarije, het maakt niet uit. In de ‘De Bouwput’ van Platonov is het van beslissend belang dat de roman zich afspeelt in een bepaald land en in een zeer specifieke tijd. Dat kun je ook zeggen van ‘De Moeder’ van Gorki en het werk van Sjostakovitsj. Sovjetwerk waar iets eigenaardigs mee aan de hand is. (meer…)

Gekte tussen de muren

Thuis ben je waar je jezelf kunt zijn. Het is de plek waar je ongestoord in je onderbroek een dansje doet, onbeschaamd boeren laat en bij thuiskomst onredelijk ruzie kunt maken met je partner of huisgenoot. Gewoon omdat het daar wél kan. Thuis heb je wél wat te zeggen. Thuis ben jij de baas. Maar wat als je, op de enige plek waar je zelf de regels behoort uit te maken, steeds meer de controle verliest? Dan wordt het zorgelijk. Waar de grenzen van de eigen leefsfeer steeds meer vervagen, ontspringt de gekte.
(meer…)

Een reis rond de wereld in negen tracks

Tijdens een reis rondom de wereld besloot Apperaat het vorige album ‘?!’ uit 2013 te beantwoorden. Het resultaat is ‘The Wooden Toy Truck’ en dit album zag begin februari het levenslicht. Apperaat, bestaande uit Tam Vibbersoft en Niels Gade, is een stel dat naast muziek ook film, poëzie en beeldende kunst maakt. Het is dus niet zomaar een band; het is een kleurrijk project met buitenaardse geluiden, flitsende lichten en experimentele muziek. Maak jezelf klaar voor een reis rond de wereld in negen tracks. (meer…)

De boom die een wolf wilde zijn

Twee mannen komen het podium op. Ze vervangen de dj’s die tot op dat moment stonden te draaien. Geen gejuich, geen geklap. Dan wordt de ruimte gevuld met glinsterende, diepgroene, fladderende ritmes, over elkaar buitelend als in de eerste golf van de vloed. Emancipator overspoelt ons. Maar niet alleen met zichzelf. (meer…)

Ze gaat met het koekoeksjong naar koekoeksklokkenland!

Het boek ‘Mystiek Lichaam’ van Frans Kellendonk is uitgebreid geanalyseerd en uitvoerig in een context geplaatst. Er worden nog steeds colleges en scripties aan gewijd. ‘Het laatste testament van Frans Kellendonk‘ van Arie Storm is de meest recente frisse ode aan dit meesterwerk. Misschien is ‘Mystiek Lichaam’ wel een boek dat de constante verandering van tijdgeest kan overleven. (meer…)

Ik wil Leonardo DiCaprio niet zijn

‘Natuur’ is een woord met een positieve bijklank. Noem het – probeer maar! – en je ziet vlinders, oerwouden en watervallen voor je. Beeldschoon. Maar als ‘The Revenant’ ons één ding leert, is het wel dat ‘de natuur’ toch vooral een gewelddadig, anarchistisch monster is. Het vreet je levend op en kotst je uit alsof je niets bent dan een futiliteit. Vraag het Leonardo DiCaprio maar.
(meer…)

Boontjes en bloesem

Op een dinsdagavond ben ik zomaar terug in Tokio. Tussen de majestueuze kersenbloesem die nooit teleurstelt en die gekke kleine huisjes. De geur van een zomerbries waait van het filmdoek, terwijl het speeksel me in de mond loopt bij het zien van de dorayaki’s – een soort pannenkoekjes die smaken naar eierkoek en gevuld zijn met een bonenpasta van zoete azukiboontjes (‘an’). Het zoete, o zo zoete dat me tegemoet komt, wordt gaandeweg vergezeld door het zout op mijn wangen. ‘An’ van Naomi Kawase is een klein bloesempareltje dat je met de grootste omzichtigheid naar diepe inzichten leidt. (meer…)

Zwerven door het Parijs van Modiano

Landelijke kranten moeten iets met literatuur, vinden ze. Of hebben ze een manier ontdekt om af en toe wat bij te beunen? Hoe dan ook, in 2013 lanceerde dagblad Trouw, zoals dat eerder door andere kranten was gedaan, een literaire serie: Europese literatuur. Het eerste deel werd als lokkertje over het land verspreid: In het café van de verloren jeugd, geschreven door Patrick Modiano. Wie dit werkje van Modiano, die inmiddels de Nobelprijs heeft gekregen, voor weinig geld wil verwerven, loopt een kringloopwinkel binnen en maakt grote kans op een treffer. (meer…)

Apologie voor publiekelijk janken

Soms gaat een popliedje over iets groots. De woorden lijken op het eerste oog eenduidig, maar blijken bij nadere beschouwing bezield door een metafoor. Een letterlijke beschrijving van iets groots moet wel verzanden in banaliteit. Een metafoor bezit daarentegen het potentieel om héél even de Waarheid te tonen. ‘Crying in public’ van Chairlift is zo’n liedje. (meer…)

Dwingende onlust

Het leven als avontuurlijke reis naar de essentie van jezelf. Het werk ‘Narzis en Goldmund’ uit 1930 van Nobelprijswinnaar Hermann Hesse is hiervan een voorbeeld. Een avontuur langs de eigen levensthematiek, over het opheffen van innerlijke tegenstrijdigheden, over het perspectief op de eigen eindigheid en over het vinden van de eigen lotsbestemming. En: waarom een jaartje backpacken bevrijdend kan werken maar het een goed idee is om wel weer terug te komen. (meer…)

De waan van de waanzin, weerzin, walging

Terwijl de foto’s van Federico Carpani walging veroorzaakten maar vervolgens wel een hoger doel dienden, bestaat er werk waarin de afkeer zo dominant is dat het de boodschap lijkt te overschaduwen. Is die boodschap zo mager dat hij over zich heen laat lopen en stopt het bij de walging? Of is het een kwestie van even door de zure appel heen bijten om vervolgens toch nog iets te weten te komen? In dit artikel een onderzoek daarnaar, met een blik op de werkmethode en visie van twee ‘weerzinwekkende’ kunstenaars. (meer…)

De pisgrappen van Nick Hornby

Het boek en de gelijknamige film About a Boy gingen over een jongen die verre van grappig was. Nick Hornby wilde misschien compenseren en schreef het boek Funny Girl. Het is gemakkelijk geschreven, maar toch waren de eerste tweehonderd pagina’s een ware worsteling. Toen wist ik ineens wat de aard van het boek is: het is zo’n boek dat mensen onder het kraantje op de wc tussen de Panorama en de Story hebben liggen, in zo’n smerig rieten mandje. Zo kwam het dat ik de laatste tweehonderd pagina’s las terwijl ik urineerde of erger. (meer…)

Heersers van de New Yorkse prullaria

Ik ben nooit in de Verenigde Staten geweest, ook nooit in New York en zal dus nooit de kans krijgen om de Twin Towers van het vernietigde World Trade Center te zien. Het gezicht van de twee torens is achtergelaten op prullaria, parafernalia en in populaire cultuur. Thomas Kuijpers heeft veel van dit erfgoed verzameld. In Foam wordt zijn verzameling tentoongesteld. (meer…)

Ik noem het ongelooflijk schitterend!

Twee jaar geleden luisterde ik een half jaar lang wekelijks naar literair criticus, romanschrijver en universitair docent Arie Storm, mijn leraar Literaire Kritiek aan de Vrije Universiteit. Ik vraag me af waarom ik zijn nieuwste boek ‘Het laatste testament van Frans Kellendonk’ wilde recenseren. De conventionele hiërarchie laat eigenlijk niet toe dat ik (amateur, pas afgestudeerde) zijn boek (dat van een professioneel schrijver en recensent, docent) beoordeel. Of geldt deze hiërarchie niet meer in een wereld waarin iedereen de mogelijkheid heeft zijn mening publiekelijk en internationaal te verkondingen met internet en waarin tv-zenders worden ingedeeld op basis van het aantal kijkcijfers? (meer…)

Als alle vrees is overwonnen is er altijd nog de angst

Links voor in de zaal van het filmhuis gaat de deur open en stapt er iemand op hakken naar binnen. Het doek flikkert. Steeds sneller. De epilepsie-onvriendelijke beelden razen door, terwijl de hakken zich in beweging zetten. Er loopt iemand van de deur naar de achterste rij, het scherm schreeuwt felgroene beelden. De muziek zwelt nóg verder aan: klik, klak, klik, klak… Scherm en schoen zijn niet meer van elkaar te onderscheiden. (meer…)

De mythe die je van jezelf kunt maken

In de Volkskrant stond een recensie van de voorstelling waar ik die avond heen zou gaan. Waar andere recensies het moeten doen met hooguit een alinea en met geluk een kleine foto, nam deze een hele spread plus pagina vullende foto in beslag. Het portret toonde een man op een stoel te midden van vier vrouwen, die achter hem opgesteld stonden en je wist al na één blik: Dit is niet zomaar een man. Dit is een koning, of althans: dat is het beeld dat het artikel je in de maag wil splitsen. Hoe maak je van een man een koning? (meer…)

Gedwongen castratie voor Quentin Tarantino

Vandaag dacht ik dat ik misschien een man moest zijn. Niet dat het tussen je benen bungelende geslachtsorgaan me nou zo lekker lijkt, en ik ben ook zeker niet jaloers op het voetbalmanische stereotype. De reden dat ik dacht over een operatie heeft te maken met het onverwacht opborrelen van pacifistische gedachten, aangewakkerd door de nieuwste film van Quentin Tarantino: The Hateful Eight. (meer…)

Het kunstwerk Pauw

Op een avond sta ik op de bus te wachten om in Amsterdam het tv-programma Pauw bij te wonen. Ik voel een vertrouwd gevoel van verwachting, alsof ik op weg ben naar een concert of theatervoorstelling. Daar lijkt Pauw – een vertoning in scène gezet voor de toeschouwers – eigenlijk ook wel op. Ik besluit Pauw esthetisch te bekijken; als kunstwerk. (meer…)

De omvangrijke oorlog van de Russen

Als iemand begint over Russische romans denk je al snel aan Tolstoj, Dostojevski en Tsjechov, de schrijvers van romans als Oorlog en Vrede, Schuld en Boete en een enorme collectie aan korte verhalen. De Russische literatuur uit de negentiende eeuw staat daar als zo’n voornaam en imposant monument dat Russisch werk uit de twintigste eeuw niet opvalt. Natuurlijk, Boris Pasternak en Solzjenitsyn zijn bekende auteurs; is het niet vanwege hun werk, dan toch zeker omdat ze een moeizame relatie hadden met het Sovjetbewind. Publicatie van een deel van hun werk zat er in eigen land niet in. Dat gold ook voor de roman ‘Leven en Lot’, geschreven door Vasili Grossman, een schrijver die het verdient minstens zo geëerd te worden als die andere twee. (meer…)

Genieten is vaak een halve vinger lang

Sommige dingen maken het leven net wat mooier. Tony Chocolonely op een druilerige zondagmiddag, ’s ochtends op je wekker kijken en beseffen dat je nog een uur kunt blijven liggen. Maar ook: koptelefoon op, de deur uit en stevig door elkaar worden geschud met een nieuwe Oneohtrix Point Never. Genieten.
(meer…)

2015: het jaar van de vrouw

December was de maand van de muzikale rituelen. In Limburg begon Serious Request, in de Top 2000 vonden we de Pokémon Theme Song. Sky Radio draaide onafgebroken 101 kerstliedjes. Rituelen en lijstjes: ze harmoniëren. Maar in de aanloop naar de lijst der lijsten en alle andere lijstjes die daar omheen bungelen werd nog iets anders zichtbaar. Iets wat veeleer met het ritueel breekt. Afgelopen jaar was het jaar van de vrouw. Tijd voor een bijpassend lijstje. (meer…)

De barst in het rollenspel

Per week laat ik uren en uren voorbijgaan terwijl mijn lichaam is bevroren in een onnatuurlijke pose. Een flink aantal paar ogen probeert dan om het hardst mijn rondingen te vertalen naar een of ander kunstzinnig materiaal. Dit werk doe ik niet voor niets; het is sociologisch onderzoek pur sang. Vorige keer besprak ik hondenbezitters die zichzelf boetseren in plaats van het model. Dit keer: (amateur-)kunstenaars die het rollenspel niet meespelen. (meer…)

Verhulde Subjectiviteit

In 1937 organiseerde de nazipartij in Duitsland de tentoonstelling Entartete Kunst. Kunst die werd beschouwd als ‘ontaard’ werd op een propagandistische manier getoond om het publiek te laten geloven dat er iets goed mis was met de kunstenaar. Wie de context van een tentoonstelling bepaalt, heeft macht. Erkennen musea dit vandaag de dag en gebruiken ze die macht ook? Willen we dat wel? Weten we dat eigenlijk wel? (meer…)

The one and only: Salman Rushdie!

Geen incidenten tijdens bijeenkomst Salman Rushdie in Den Haag” kopte de NOS over de avond waarop gesproken werd over Rushdies nieuwe boek Twee jaar acht maanden en achtentwintig nachten. Dat wij vanwege dit boek bijeengekomen waren, werd niet genoemd in het nieuwsartikel. Een bijzaak blijkbaar, die superhelden, paralelle universums, levensperspectieven, filosofische kwesties en een wereldoorlog inbedt in onze hedendaagse maatschappij en literaire canon. (meer…)

Een wereld waarin geleefd mag worden

Het is zomaar een dag en ik fiets door Utrecht. Links van me zie ik een grote plas water. ‘Verboden te zwemmen’, staat er op het bordje ervoor. Plots voel ik me verstikt. Hoezo verboden? God heeft toch niemand gemachtigd te bepalen of er in water gezwommen mag worden? Als kunstenaar voel ik me beledigd. Ik denk aan wildbreiers en existentialistische filosofie. (meer…)

De Amerikaanse hand

Een groep rednecks greep hem en duwde zijn linkerarm op het spoor. Vanuit de verte naderde een trein. Machteloos staarde hij ernaar tot op het moment dat de wielen zijn hand afhakten. Daarna sprongen de rednecks op, gingen ze ervandoor met zijn hand en zwaaiden hem ermee uit. Dat was de laatste keer dat hij hem had gezien. Zevenentwintig jaar later komen twee jonge dieven met het nieuws dat ze zijn hand gevonden hebben. (meer…)

Vacature publieksregie bij de Oneseconds

Het Utrechtse kunstcollectief Oneseconds heeft met het Spookhuis een lat gelegd waar zelfs de langste man ter aarde onderdoor kan limbodansen. Hoog. Maar het soort hoge latten waar ik het over heb, wil in tegenstelling tot limbolatten juist wél geraakt worden. En dat lukte de Oneseconds dit keer niet. (meer…)

Times Square is een leugen

Een warme zomerdag op Times Square. ‘Is dit het echt?’, vraagt mijn vriendin mij vol ongeloof. We kijken om ons heen, de ontelbare schermen veranderen onze ogen in vierkanten. Ietwat gedesillusioneerd voegt ze eraan toe: ‘Ik had gedacht dat het veel groter zou zijn.’ We gaan op een trappetje zitten om een McFlurry te eten en turen nog wat in het rond. Ja, dit is het echt. (meer…)

Ode aan synoniemen.net

Inmiddels is de fanbase van synoniemen.net zo groot dat ik denk dat het tijd is voor een ode, een lofzang, een lierzang, een lofdicht, een lierdicht of een loflied. Dat waren alvast een paar synoniemen van ‘ode’. Zo leuk is het dus! (meer…)

Het verhaal van de piramide

Wordt muziek in de hemel gemaakt of op aarde? Willen mensen wegzweven naar een droomlandschap of juist verbonden worden met wat zich onder hun voeten bevindt? Soms komt er iets hemels op aarde terecht. Het kan in ons klimaat misschien nooit overleven, maar zorgt de korte tijd dat het er is voor de ultieme samensmelting van tegenpolen. (meer…)

Grip onder de bergschoenen?

“De laatste tijd stelde hij zich voor dat hij een afgrond naderde; dat het akelig ristkant was om te leven; dat hij elk moment kon desintegreren – maar het werd nooit meer dan een idee, plooibaar en op afstand.” In Grip van Stephan Enter staat zekerheid en vastigheid op het spel.
(meer…)

Lijden aan de liefde

Dat de drang om te leven en om te sterven voort kunnen komen uit dezelfde bron laat Johan Wolfgang Goethe zien in ‘Het lijden van de jonge Werther’ uit 1774. De liefde zowel als ultieme levensdrift als destructief monster, de liefde als bron van zowel de manie als de depressie. Met als lijdend voorwerp de arme Werther. Want lijden zal hij. (meer…)

Een nieuwe ster aan het firmament, ze overleed in 1977

Het begon met een artikel in de Volkskrant van 12 september 2015. Dat artikel ging over een Braziliaanse auteur van wie ik nog nooit had gehoord; toch werd ze de ‘Braziliaanse Kafka’ genoemd. Is dat niet wat overdreven, dacht ik nog. Elders werd ze vergeleken met Tsjechov en Virginia Woolf. Hoe dan ook, het ging over Clarice Lispector, wiens korte verhalen nu voor het eerst compleet in het Engels zijn vertaald. De lovende recensie gebruikte termen als ‘zinderend’ en ‘verontrustend’. In mijn brein ging er een alarmbel af. (meer…)

Tim Kliphuis in Vredenburg

Een klassiek concert heeft altijd iets van een ritueel. Uitvoerenden strak in pak (m), al dan niet met vlinderdas; in ieder geval vooral zwart (v). Applaus bij binnenkomst van de dirigent en eventuele solisten. Stilte. Concentratie. En dan begint het concert: als het om een orkest gaat meestal met een ouverture gevolgd door een soloconcert; na de pauze een symfonie of iets dergelijks. Een naar mijn idee onhoudbaar concept. We hoorden hoe het ook kan. Het Tim Kliphuistrio aangevuld met drie klassieke strijkers speelde begin november in Cloud Nine, één van de nieuwe zalen van Tivoli-Vredenburg. (meer…)

White cube dissen in de openbare ruimte

Ergens aan het hek rondom het Oosterpark in Amsterdam hangen zeven abriachtige vitrines naast elkaar. In deze vitrines hangen dingen die steeds weer worden verwisseld. Ik ben er vaak langs gereden, blij om de foto’s, dan weer tekeningen, dan weer objecten die er in hingen. Ik dacht altijd dat het een gekaapte reclameplek was. Pas sinds kort weet ik dat het een “echte” expositieruimte is. Het is het Kunsthek. (meer…)

Nescio, de grote roerganger van de Nederlandse literatuur?

Ooit had ik een leidinggevende die Nederlands had gestudeerd. Hij was als lezer allang overgestapt op thrillers, maar één literaire schrijver was er wat hem betreft overgebleven: Nescio. In de Trouw stond laatst een interview met A.L. Snijders, de man van de actie ‘Nederland leest’. Hij wilde nog graag kwijt wie hij de beste verhalenschrijver vond: Nescio. (meer…)

Dromen zijn nooit (alleen maar) bedrog

Dromen is één van de meest mysterieuze bezigheden van de mens. Dat geldt voor onze nachtelijke fantasiewereld waarin we zowel subject als object van de droom zijn. Maar dat geldt net zo zeer voor de dromen die we koesteren in wakende toestand, waarvan we geen idee hebben waar ze vandaan komen. Slapend verwerken ze onze ervaringen, overdag sturen en bezielen ze ons. Een zoektocht door dromenland aan de hand van Hollywood en een Nederlandse minidocumentaire. (meer…)

Ontmaagd door Hermans

Ik zou het kunnen proberen goed te praten door te vertellen dat ik ben opgegroeid in het buitenland; dat mijn moedertaal niet Nederlands maar Engels is; dat ik in mijn wilde pubertijd überhaupt weinig boeken gelezen heb; dat ik nooit Nederlandstalige boeken cadeau kreeg. Wat ik eigenlijk -met het schaamrood op mijn kaken- probeer te zeggen: ik heb nog nooit Nederlandse literatuur gelezen. Niks. Nada.
Hoog tijd voor een literaire ontmaagding.

(meer…)

Verborgen liefde in het Tropenmuseum

Word je gek van de taboes en vooroordelen rondom homo’s, transgenders en seksuele vrijheid? Ga dan naar China en je zult zien dat het best erger kan. Maar dit probleem leidt wel tot interessante kunst in de tentoonstelling Secret Love. En met een beetje geluk zorgt het voor verandering. (meer…)

Hinterland

Zet een hoop afgestudeerde kunstenaars acht weken in een zuivelfabriek, wat komt daar uit? ‘Hinterland’, het thema dat ze toegewezen krijgen, is een breed begrip en stuurt ze alle kanten op. Naar de dood, de toekomst, de baarmoeder en diep in hun eigen verleden. Toch is er eenheid te vinden in de eindproducten die ze neerzetten. Wat is het hinterland van een kunstenaar? (meer…)

Meisjes van pijn en plezier

Op het raam van Kantine Walhalla staat “Eten en drinken” en de bierviltjes zijn er in zwart en wit. Op wit staat “Klare taal, vage beats” en op zwart “Neat novels, dirty lyrics”. De witte posters zeggen “Oud papier, jong talent” en de zwarte “Harde woorden, zachte kaften”. Ergens vinden we nog “Lauwe letters, hete brij” en ergens anders “Botte bijlen, scherpe pennen”. Geen Daden Maar Woorden volgt het ritme van een tweekwartsmaat. (meer…)

Inhoudsvol geleuter; essays van Montaigne

“‘Middelmatigheid wordt aan geen dichter toegestaan, door goden, mensen, noch uitgevers.’ Gaf God maar dat deze spreuk kwam te staan boven de deuren van onze drukkerijen, om al die rijmelaars de toegang te ontzeggen.” Montaigne heeft over haast alles wel een mening. Maar ja, als je ruim 1300 pagina’s aan essays schrijft, kun je heel wat kwijt.  (meer…)

Midlife crisis als doelloze dwaling

Het op instorten staande Hotel Rozenstok in het Noord-Nederlandse dorp L., biedt een goede weerspiegeling van het geestelijke welzijn en literair succes van schrijver Christophe Vekeman. In de midlife crisis van zijn carrière vertrekt de Vlaamse schrijver voor zestien nachten naar dit dorp om “tot zichzelf te komen”. (meer…)

Gluren naar meisjes van dertien

Ik heb weinig contact met meisjes van dertien. Dat lijkt me een goede zaak. Mannelijke twintigers kunnen zich beter met andere zaken bezighouden dan met pubers van het andere geslacht. Maar tijdens de theatervoorstelling Het Hamiltoncomplex ontkom ik er niet aan: dat ís niets anders dan kijken naar meisjes van dertien. Dertien stuks, om precies te zijn. Eén van de dertien vraagt de aanwezigen helemaal aan het begin: “Zitten er toevallig pedofielen in de zaal?” Niemand verroert, misschien op een lachspier na, een vin. Daarna kijken we een kleine twee uur naar rondspringende meisjes. Ze dragen vaak niet meer dan een badpakje. (meer…)

Mauta ēka pārṭī hai : De dood is een feestje

Hindoestanen kiezen vrijwel allemaal voor crematie. Zij geloven in reïncarnatie en crematie is de snelste route terug naar Brahm, de Oerbron. Ongeveer 85% van de levende wezens in India is Hindoestaan. In Brahm zal het druk zijn. Het gros van deze crematies vindt plaats in Manikarnika Ghat in Varanasi. Waar Yama, de God van de doden en de rechter van het karma, geen recht van spreken heeft en iedereen het hiernamaals dus positief tegemoet zal treden. Het gevolg: heel India reist met rottende lijken in de achterbak af naar deze plek. Dood in Varanasi is vrijheid. (meer…)

Verandering is twijfeling

De Blinde Muur van Henning Mankell begint met een taximoord door twee jonge meiden en een ander curieus sterfgeval, die op het eerste gezicht niets met elkaar te maken lijken te hebben. Als één van de jonge meiden ontsnapt uit de gevangenis en sterft, blijkt niets minder waar. Uiteindelijk probeert rechercheur Kurt Wallander samen met een professionele hacker, een blinde, elektronische muur te doorbreken waarachter een duo zich schuilhoudt dat wereldwijd het financiële systeem wil laten crashen. Nu klinkt dit als een doodgewone hedendaagse detective; hackers, elektronische aanvallen en een financiële crisis. Het is echter geschreven in 1998. Dat de thematiek van dit oude boek actueel is, maakt het een waanzinnig interessant verhaal.
(meer…)

Verslag van de Dutch Design Week: liever een thermoskan

De opening van de Dutch Design Week is gevuld met sierlijke hapjes en mensen die belangrijk lijken. Keer op keer verschijnt er een ontwerper in de spot lights die ons iets vertelt over het belang van design. Ze komen voor als engelen met visioenen, zoals ze daar in het felle licht op verhogingen staan. Het is een theatrale gebeurtenis. Dat we nog niets mogen zien geeft de situatie iets dikdoenerigs. Nee, doe mij maar Sectie-C, waar ik voor het eerst niet moe werd van een hele dag design. (meer…)

De bescheiden A.L. Snijdersorgie

Er is een A.L.Snijdersorgie losgebroken; hij staat centraal in de actie ‘Nederland leest’ als samensteller van een korteverhalenbundel voor de actie. Hij wilde geen eigen werk in de bundel opnemen, terwijl hij gekozen is als samensteller omdat hij de Master is van de zkv’s. Toch, wanneer je zijn zeer korte verhalen leest denk je: dat kan ik ook. Een leugen in de meeste gevallen. Waarom denk ik dat? Wat gebeurt er in zijn zkv’s? Een bespiegeling die geheel in stijl kort zal zijn. Zeer kort. (meer…)

Wonderlijke verhalen, eigenaardig nieuws

Het kost mij altijd reuze moeite om een mop zo te vertellen dat mensen naderhand niet slechts lachen omdat ik zelf zo geweldig moet lachen, maar om de plot die stapje voor stapje is voorbereid en dan tot een hilarische climax komt. Een verhaal vertellen is misschien nog wel lastiger. Alle reden om eens te kijken naar de Tales of the Marvellous and News of the Strange. (meer…)

De mens is een vogel!

“Genezing, hereniging, ieder had zijn eigen reden om zich te verheugen op Europa, alleen voor iemand van achttien, zoals Alberto, vielen op zo’n eerste grote reis avontuur en leven even samen, gewoon omdat een jong mens zoveel hoop koestert en oversteekt naar zijn volwassenheid.” Dwepende romantiek wordt door Arthur Japin over het leven van Alberto Santos-Dumont heen gestort. Voor mij iets te grotesk maar onder alle penache – om een Japinwoord te gebruiken – een ruwe emotie: een snak naar acceptatie en waardering voor excentrieke dromers als hijzelf. Verzet. (meer…)

Geen boek, geen schrijver, maar een boekhandel

Het idee was om een recensie van boekhandel Scheltema aan het Rokin te schrijven. Ze zijn pas kort open, dus een onderzoekje was gerechtvaardigd. De vraag was vooral wat we – ja, we zijn met z’n tweeën uitgerukt – hebben gezien en niet per se of we dit nu de mooiste en beste boekhandel van Nederland vonden; een vraag die we overigens niet zouden kunnen beantwoorden. Om deze verhandeling nog een geur van onafhankelijkheid te verlenen hebben we op voorhand wat criteria opgesteld die hieronder terugkomen. (meer…)

Alleen maar nuttig met een hart

Je hoort ze weleens roepen dat beeldende kunst er alleen zou zijn voor de elite. Het heeft geen direct maatschappelijk nut en is een luxeproduct. Ik snap het wel. Wij mensen zien nu eenmaal graag de concrete utiliteit van de dingen in, die we lastiger achterhalen bij een schilderij dan bij een lepel. (meer…)

Genen voor Borges

Toen de genen voor het aanvoelen van poëzie werden uitgedeeld, stond ik misschien net even de andere kant op te kijken. Of was de voorraad gewoon op? Hoe dan ook; het betreffende gen is bij mij niet compleet aangelegd. Ik lijd er niet onder. Het bleek wel een beperking toen ik eens wat grondiger wilde kennismaken met het werk van Jorge Louis Borges. (meer…)

De Pest, dat is het leven

Het klassieke werk De Pest van Albert Camus uit 1948 is een verhaal dat van begin tot eind fascineert. De kracht van Camus’ schrijven ligt er in dat hij even achteloos als speels universele thema’s weet aan te raken om ze vervolgens weer los te laten. Hierin legt hij akelig gemakkelijk de paradoxen van ons modern menselijke bestaan bloot: hij laat mij achter met een hoofd vol kopzorgen. Laat ik een poging wagen mijn verwarring te structureren en uiteen te zetten. (meer…)

Wa man; korte kennismaking met Theun de Vries

“Oproer – het woord was van zijn ouders. Het was niet van de oproerlingen zelf. Zij zeiden, dat zij aan de grens van het leven stonden met hun gekorte steun, en zij demonstreerden en werden uiteengejaagd en demonstreerden weer en kropen toen terug achter de bruggen van hun oud grachteneiland, die zij ophesen en waar zij zich tegen de gewapende overheid verschansten.” (meer…)

Als we de kogels vervangen voor pixels

Wat is er lekkerder dan rondlopen met twee camera’s, beide uitgerust met joekels van lenzen, klaar om de jacht op het publiek te openen? Met een zeker egard wordt er naar je gekeken. Je hebt nog niets gedaan en staat toch al aan het roer. Totdat iemand zijn iPhone op jou richt en je met verbluffende vaart in zijn zak steekt. (meer…)

CHVRCHES: Lauren hoort zich op te winden

Mijmeren over een mislukte verhouding of genieten van het zoete van een leugen. Het is waarmee het Schotse trio CHVRCHES de afgelopen jaren in festivalland de spotlights heeft opgeëist. En dat met drum, bas en synths als enige ingrediënten van hun smakelijke popconsumpties. Rechtlijnig en eenvormig, maar het werkt, ook weer op het kakelverse ‘Every Eye Open’. Hier lees je waarom. (meer…)

De ultieme zelfkwelling

De surrealistische film Lost Highway van David Lynch uit 1997 ademt van begin tot eind een obscure sfeer. In de film vervloeit werkelijkheid en realiteit, is er geen begin of eind, en moet het logisch denkvermogen het af leggen tegen het mysterie. Ik kwam als verwarde kijker niet verder dan de conclusie: we kijken naar een droom. En wel een droom die geïnterpreteerd dient te worden. Een psychoanalytische duiding. (meer…)

De American Psycho Leeft!

Ruim twintig jaar nadat Bret Easton Ellis het beruchte boek American Psycho schreef, en meer dan tien jaar na het uitkomen van de gelijknamige film, wordt de verschrikkelijk knappe, steenrijke en levensgevaarlijke Patrick Bateman opnieuw tot leven gewekt. Ditmaal op Broadway. Waarom blijven we zo gefascineerd door deze alles behalve sympathieke man en de oppervlakkige wereld waarin hij zich bevindt? (meer…)

Modebomen deel 2: waarom we bomen namen geven

Bomen, struiken en planten hebben de vreemdste namen. Niet zelden wordt in die namen gerefereerd aan een menselijke emotie of karaktertrek. Het is eigenlijk een gek gegeven. Wanneer je je fiets ‘Lieve Fiets’ noemt lacht heel Nederland je uit in Man bijt hond, maar van een treurende wilg kijkt niemand op. Waar komt deze naamgeving vandaan, waar is het goed voor en hoe komt het dat het zo knap geïntegreerd is? Een mogelijkheid onderzocht. (meer…)

Don’t judge a book by it’s title (of juist wel)

Een boekenkaft is vaak een combinatie van de titel van het boek, de naam van de schrijver, de naam van de uitgeverij en een slecht gekozen afbeelding die lijkt op de afbeelding van een bestseller die datzelfde jaar is uitgekomen. Vertaalde boeken wijken niet van dit format af, terwijl er een extra partij betrokken is: de vertaler. Voor zijn naam moet je meestal toch de binnenkant van het boek bekijken. Hij blijft sowieso een beetje op de achtergrond en eigenlijk is dat niet helemaal eerlijk. Hij wordt verscholen achter de schrijver, maar ook hij verdient lof en kritiek. Vandaag staat de vertaler centraal.
(meer…)

De Nederlandse taal is niet zwart

Maan en Zon is het fictieve dagboek van broeder Daniël – “één van de eerste zwarte broeders uit Curaçao zelf” – over het lot van een Curaçaose man. Het verhaal is geschreven met de verwondering en beschouwende afstand van een Nederlandse schrijver. Broeder Daniël (maar eigenlijk de schrijver Stefan Brijs) wil ons vertellen wat er met Max Tromp is gebeurd, als model voor één van de vele doodgeschoten Antilliaanse mannen op Nederlandse bodem, en begrijpen waarom. Dit resulteert in een weinig opbeurende schets van ‘onze Antillen’, vanuit de ogen van een lokale geestelijke die boven zijn eigen eiland lijkt te staan. (meer…)

Ode aan de radio

Toen ik aan het hardlopen was, had ik de radio aan. Ik hoorde een gesprek naar aanleiding van de plotselinge dood van Joost Zwagerman. Het was een intens maar ook verhelderend gesprek en ik moet moeite doen om me te herinneren waar ik heb gelopen. Wat volgt gaat niet over Joost Zwagerman, maar over literatuur en taal op de radio. (meer…)

Nóg een standbeeld voor Erasmus?

Daar staat-ie dan, tegenover de ingang van de Laurenskerk. Uitgebeeld als een wijze, geleerde man met een boek in zijn hand. Erasmus Roterodamus. Voor de stad Rotterdam naamgever van de Universiteit, een brug en vast veel meer. Maar ja, wat moeten we met die oude man in een groen uitgeslagen soepjurk? (meer…)

De nachten van slapelozen

“Waarom zocht ik duisternis terwijl warme lijven dansten? Die nacht druppelde mijn uitgeputte scherpte langzaam weg. De bassen bonsden in mijn buik en strekten mijn rug. Ik voelde hoe de haartjes op mijn arm het ritme van de drums zochten en hoe de saxofoons mijn bekken beroerden. Alles werd zilver en traag. Ik zag hem staan en verdronk in een warm meisjeshart.” (meer…)

Bombast of soberheid?

Over stijl gesproken. Dat blijft een moeilijk te vatten begrip. Het gaat over datgene dat de ene van de andere schrijver onderscheidt. Een persoonlijke stem. Stijl gaat denk ik over woorden, gekozen constructies, lange zinnen, korte, en de afwisseling tussen die twee. Het gaat over veel vergelijkingen of juist niet, over een uitbundig gebruik van bijvoeglijke naamwoorden en bijwoorden of juist heel beperkt. En vast over nog veel meer. (meer…)

Welkom in het kunstpaleis van de bordspellenspeciaalzaak

Op een koopzondag in Tilburg liep ik door de winkelstraat en zag ik een legpuzzel van Zozoville in de etalage van bordspellenwinkel De Dobbelsteen. Ik dacht: “Die is zo mooi, zo vrolijk, ik wil ‘m hebben”. Eenmaal in de winkel heb ik zelfs twee puzzels uit dezelfde serie gekocht: het lieve harige tentakelmonster in bad en de ijsbeer-olifant-yeti-hybride met een vriendelijk meisje als dompteur. (meer…)

Modebomen

Van het fenomeen ‘modeboom’ had ik nog nooit gehoord. Mijn moeder verloste me van deze gruwelijke onwetendheid toen ik vroeg naar de apenboom in de voortuin van mijn opa. Ze vertelde me dat mijn oma, zo ergens in de jaren ’60, koste wat kost een apenboom in de tuin zou planten: ze had deze boom ergens zien staan in een tuin van ‘chique’ mensen. (meer…)

Selfiekunst overschaduwt museumbezoeken

We kennen ze allemaal: toeristen die alle bezienswaardigheden af gaan en overal bij willen zijn, waarbij de selfie het bewijs vormt. Met de opkomst van social media lijkt iedereen met dit soort foto’s indruk te willen maken met wat voor geweldig, overstijgend indrukwekkend en interessant leven hij er op nahoudt. (meer…)

Nazorg Nederlandse eindexposities

Zomer. Alle eindexamenexposities achter de rug, de alumni uitgefeest, hun vrienden en familie alweer vergeten wat ze ook alweer gemaakt hadden. De meeste hebben een prijs op zak waarvan de waarde met het uur daalt, want alleen de grootste sukkels hebben niets gewonnen, zoveel prijzen zijn er te winnen. Sommigen kijken uit naar een master vanaf september, anderen hebben een baantje gevonden bij de plaatselijke postverspreider. (meer…)

De onstuitbare gang der dingen

Het begrip tijd kent veel definities. Het wordt bijvoorbeeld omschreven als de vierde dimensie, als de opeenvolging van momenten of als een deel van de eeuwigheid.  Het begrip tijd is ook onderwerp van onderzoek voor veel wetenschappers, zoals Einstein’s relativiteitstheorie, maar het is ook bron van inspiratie voor vele filmmakers.

(meer…)

Geloof of niet in wat je ziet

Satellite I is één van de vervreemdende foto’s in de tentoonstelling The Geometrical Determination of the Sunrise.  Er staat, zoals op elke foto in de serie, een verweerd, betonnen gebouw in een natuurlijk landschap. Maar zie je eigenlijk wel wat je denkt dat je ziet? (meer…)

Een keer is niet genoeg?

Soms heb ik na het lezen van een boek de drang om de schrijver op te bellen en te vragen: wat heb je gedaan?! En De onderwaterzwemmer is zo’n boek dat die reactie in mij losmaakt. Niet omdat ik boos ben of het boek echt super slecht geschreven is. Nee dat is het geval niet. Ik ben verontwaardigd. Ik begrijp het niet. Het verhaal an sich wel, maar de schrijver niet. En ik ben dan zo iemand die alles wil begrijpen. Ik zal het uitleggen. (meer…)

Iemand met een poedel kleit echt anders

Per week laat ik uren en uren voorbijgaan terwijl mijn lichaam is bevroren in een onnatuurlijke pose. Een flink aantal paar ogen probeert dan om het hardste mijn rondingen te vertalen naar één of ander kunstzinnig materiaal. Dit werk doe ik niet voor niets; het is sociologisch onderzoek pur sang. Vorige keer besprak ik de onkunde van dokters. Dit keer: honden die op hun baasjes lijken en baasjes die zichzelf (en dus ook hun hond) boetseren in plaats van het model. (meer…)

Het eten van papier

In wat vroeger de zuiveringshal van de Westergasfabriek was, galmt de Zevende Symfonie van Beethoven. De tonen die normaal door strijkers gespeeld worden, komen nu uit de kelen van een vijftiental mensfiguren. Ze kronkelen gekweld over de betonnen vloer, de noten van de zevende hummend terwijl ze – eh – papier eten. Dit beschrijft wat er gebeurt in Manger, de nieuwste performance van de Franse choreograaf en danser Boris Charmatz.
(meer…)

Gewoon is goed

Laatst zat ik met een vriend voetbal te kijken. Het was zeven uur op zondagavond, dus het was een bordje op schoot voor de buis. Sinds kort ben ik – net als mijn vriend – 25 jaar oud. De gemiddelde speler van de teams op het veld op die zondagavond was twee jaar jonger. De commentator benadrukte dat toen hij het over de beste speler van de Nederlandse velden had. “Slechts 20 jaar, nu al ’s lands beste!”, zo duwde hij de jongen in kwestie een veer in de reet. Waarop mijn vriend reageerde: “Daar zitten we dan. 25 jaar, en wat hebben wij in godsnaam bereikt?!” (meer…)

Feesten volgens het broekzakarchief

Honderden verplaatsen zich door de stad. Meestal gaan ze voort in groepjes. Opgetut en elkaar opjuttend. Onder invloed en los. Klaar om uit te gaan. Omdat ik nog bij de normatieve uitgaansleeftijd hoor, heb ik het idee dat uitgaan echt iets van onze tijd is. Onzin. Uitgaan is natuurlijk van alle jaren, maar het is wel anders dan het ooit is geweest. De expositie Let’s Party doet onderzoek naar de manier waarop er nu wordt uitgegaan onder invloed van mobieltjes met camera’s. (meer…)

Facebook weert de oorsprong van de wereld

Dit is een debat om van te smullen: een Franse kunstliefhebber is verwikkeld in een strijd met Facebook, omdat hij jaren geleden het schilderij L’Origine du Monde van Gustave Courbet deelde en zijn account om deze reden werd afgesloten. Ken je het werk niet, dan ben je nu verbaasd. Ken je het werk wel, dan moet je lachen. (meer…)

Waar is de leidinggevende?

Pollux en Fay zijn de hoofdpersonen van de roman die de ik-persoon aan het schrijven is in Wij waren Trojanen van Bouke Billiet. Pollux en Fay zijn voorbestemd door de ik-persoon om aan het eind van het boek met elkaar te trouwen maar het verhaal neemt een heel andere wending. Welke weet ik niet precies. (meer…)

Akademietheater Utrecht huilt wél

Expressionistische abstractie. Dat is hoe je de opening Wij Huilen Niet van het Regiefestival 2015, georganiseerd door de Utrechtse Hogeschool van de Kunsten, zou moeten samenvatten. Met de productie van Ramona Kooij, student Theatre and Education, is het jaarlijkse afstudeerfestival van aanstormend theaterdocenten afgetrapt in het Akademietheater op het Janskerkhof te Utrecht.

(meer…)

In de Efteling: een fabelachtige wachtrij

Toen ik voor het eerst in mijn leven de Efteling aandeed was ik ondertussen al oud genoeg om zonder identiteitsbewijs drank in te slaan. Er ging een absurde wereld voor me open. Dit had niet gek veel te maken met de attracties zelf. Vooral de ellenlange wachtrijen die me stijl achterover deden slaan. Ze waren uniek in hun soort. (meer…)

Alumna geeft geen toegift

Afgelopen vrijdag waren we bij het re-release feestje van Alumna, voor hun debuutalbum Enter. De klanken van Diede Oosterveen en band vulde de al goed gevulde, kleine zaal van Paradiso. Oosterveen zet, gewapend met een kersvers conservatoriumdiploma, een eerste stap in een muzikale loopbaan.

(meer…)

Laten we Mette Sterre uit de hemel spelen

Performancekunstenaar Mette Sterre wordt met de dag brutaler. Het onderzoek naar wat je allemaal aan en om je lichaam kunt hangen en hoe lang dat dan blijft zitten is nog niet tot een einde gekomen. Op de stoep van de Kingsgate Gallery in Londen ging ze het gevecht aan met Samantha Thole. In plaats van dat ze zich hierna eindelijk eens gepast terugtrekt, speelt ze curator van een avond vol performances.
(meer…)

Recept voor een cultureel verantwoorde opvoeding

Omdat het aanbod van kunst en cultuur steeds breder wordt, zou ik in de culturele opvoeding toch wat richtingen willen meegeven. Niet alleen omdat ik vind dat een kind wel een béétje mag weten waar het in culturele zin vandaan komt, maar ook dat hij of zij mag weten wat mij destijds heeft geïnteresseerd. Wat het kind ermee wil doen, is aan hem- of haarzelf.

(meer…)

Beter dan cross-overs: versmelting

Om de Erasmusbrug te mogen aanschouwen vertrekken vele met camera gewapende Japanners; de Maastunnel wordt daarentegen zwaar onderschat. Een enkeling weet zich de autotunnel te herinneren, maar voor velen zijn de fietsers- en voetgangerstunnel onbekend goed. Gelukkig vond Opera Minora dat ook onterecht en werd de tunnel omgevormd tot een decor voor een pas recent ontdekte versie van de barokopera Orfeus door Georg Philipp Telemann. Onder leiding van regisseuse Claudia Christern werd de zogenaamde onderwereld van Rotterdam tot leven gebracht.  (meer…)

De belichaming van de kick om nieuwe bands opnieuw te blijven ontdekken

Ze zijn terug! Otto Boy, Jane on the Roof en Pfaff. Je weet wel, die band die hun tweede EP  een naam gaf die bij hun muziek past: Chungdechung! Boom! Tjak! Yeah! Medio april brachten The Teardrops, precies een jaar na hun laatste plaat, hun derde EP uit, simpelweg genaamd: The Teardrops. Eerder refereerde ik naar ze als de belichaming van de kick om nieuwe bands te blijven ontdekken, maar met deze vijf nieuwe tracks maken we opnieuw kennis met de band.

(meer…)

De perfecte man?

Sergio Herman is zowel in Nederland als België geen onbekende. Deze culinaire topper weet als geen ander passie en metier te combineren. Cineaste Willemiek Kluijfhout schetst in Fucking Perfect een beeld van de man die borg stond voor drie Michelinsterren in het bekendste restaurant van Zeeuws-Vlaanderen. Een gepland Gents bioscoopvieruurtje deed me alvast watertanden! (meer…)

Mineur, majeur, onzijdig

Bij DWDD werd erover gesproken alsof het neurotechnisch onmogelijk was om niet vrolijk te worden van Pharrell WilliamsHappy, maar ik heb het tegenbewijsmateriaal opgevangen in een tranen-flacon. Toongeslachten staan niet altijd gelijk aan de emotionele resultaten bij de luisteraar. Zo kom ik van een overduidelijk majeur-toonsoort meestal in een overduidelijke mineurstemming. (meer…)

Om zonder te blozen te blikken op puin

Rond concertgebouw De Doelen en haar sushiburen staan allerlei obstakels die erop wijzen dat er gebouwd wordt. De lage landen hebben er een handje van om een bouwproces te verhullen achter hoge schuttingen of muren. We kennen dat al van de Amsterdamse gevel; slechts een platte plaat die tegen een huis is geplakt. Maar wat als we de de verhullingen zo lelijk vinden dat we ze op hun beurt willen verhullen? (meer…)

We mogen allemaal een beetje koppiger zijn

Ik heb vaak moeite met populaire en  beroemde kunst.  Het werk is dan tot vervelens toe besproken waardoor de spontaniteit van de eerste ontmoeting is afgestompt. De bijbehorende theoretische muurteksten maken het daar niet beter op. Hoe kun je nu nog met een ongerepte blik langs het werk gaan en je eigen verbeelding loslaten? (meer…)

Vele omwegen leiden naar evenbeelden

Er zijn inmiddels ongelooflijk veel griezelig realistische nabootsingen van de natuur gemaakt. Op een enkeling zoals Gerhard Richter of Terry Rodgers na, maken kunstenaars ook allemaal maar een herhaling van een slechte imitatie van een slappe reproductie van iets dat al geen origineel was. Niet oké, als je het Plato vraagt.
(meer…)

Vernieuw de wereld: vergeet het beeld

Je zult mij nooit horen beweren dat het einde van de kunstgeschiedenis achter ons ligt. Het is een zwaktebod van artiesten die al over hun geniale leeftijd heen zijn en toch de wereld nog niet hebben veroverd: Frida Kahlo was 19 toen ze Self-Portrait in a Velvet Dress voltooide, Michelangelo was 23 toen hij de wereldberoemde Piéta opleverde. Nee, de kunst is niet dood. Maar om een volgende stap te kunnen zetten, moet de kunstenaar één ding voorgoed achter zich laten: de afbeelding. (meer…)

Schaamteloos plagiëren

Mijn buurjongen begon spontaan te huilen wanneer hij een cliché hoorde. Als ik, in mijn jeugdige bevlogenheid, een uitgekouwd verhaal vertelde, ving hij stampvoetend aan met schreien. Hij raaskalde dat het versleten, en daardoor deerniswekkend, was. Ik begreep het niet. Alles was al lang gedaan. Er zat niets anders op dan schaamteloos te plagiëren.

(meer…)