Infinite Instances – de vele interpretaties van tijd

Waar gaat tijd naartoe? Waarom stopt het nooit? Waar is de toekomst en waar is het verleden? Dit zijn enkele vragen die conceptueel kunstenares Olga Ast zich al van kleins af aan al afvroeg. Jaren later had ze nog steeds geen bevredigende antwoorden op haar vragen, dus probeerde ze deze te vinden door experts en denkers uit verschillende disciplines bij elkaar te brengen. Het resultaat daarvan was ArcheTime, een in 2009 door Ast georganiseerde conferentie over tijd. Een groep van wetenschappers, kunstenaars, filosofen, schrijvers en filmmakers van over de hele wereld hebben tijdens deze conferentie hun bijdrage geleverd aan het debat over over. De kunstwerken en papers die gepresenteerd werden tijdens ArcheTime zijn bij elkaar gebracht in het boek Infinite Instances: Studies and Images of Time.

Wat is tijd?

De meeste van ons zullen waarschijnlijk niet echt de hele dag denken over wat tijd precies is. Het is zo vanzelfsprekend, we kijken naar ons horloge of mobiele telefoon en zeggen dan hoelaat het is. Maar wat is het werkelijk? Volgens het woordenboek is tijd een opeenvolging van momenten tussen vroeger en later. Tijd kan, na hoogte, breedte en lengte, als de vierde dimensie gezien worden. Door de eeuwen heen hebben wetenschap, filosofie en religie over dit concept gedebatteerd. En nog steeds is de mens niet gelukt om tijd zonder een circulaire definitie (gebruik van een term die gedefinieerd is als een onderdeel van dezelfde term) uit te leggen.

Is tijd interdisciplinair?

Maar waarom zo’n interdisciplinaire benadering? Had Ast als kunstenares niet gewoon een artistieke definitie van tijd kunnen geven en zo haar bijdrage kunnen leveren aan de eeuwen durende discussie? In het eerste hoofdstuk van het boek legt één van de deelnemers van het boek, George Musser, uit waarom interdisciplinariteit noodzakelijk was: “Onze belevenis van tijd is zo fundamenteel en zo mysterieus dat alle gebieden van het menselijk kunnen nodig zijn om er grip op te krijgen.”

Infinite Instances benaderd het onderwerp tijd vanuit vele verschillende invalshoeken. Dit zijn onder andere technische perspectieven van natuurwetenschappers, experimenten van ontwerpers en ideeën van kunstenaars. Een voorbeeld van dat laatste is tegelijkertijd ook de enige Nederlandse bijdrage aan het boek, een tekening van Anje Roosjen genaamd Army of Little Red Riding Hoods.

Is tijd subjectief?

Met haar project MyTime laat conceptueel ontwerper Catinca Tilea zien dat iedereen tijd op zijn of haar eigen manier waarneemt. Het concept wordt gematerialiseerd door het object MyWatch, een horloge met daarin levende algen. De snelheid waarmee deze algen groeien wordt bepaald door de hoeveelheid licht en warmte die het horloge ontvangt van de gebruiker. Ontvangt de MyWatch geen licht of warmte, dan sterven de algen af. Je zou het bijna kunnen zien als een biotechnologische versie van de Tamagotchi van vroeger.

Tilea beargumenteert dat tijd subjectief is aan de hand van een door haar op algen werkend horloge.
Voor het geval het horloge stil staat, klik om de afbeelding om de algen te zien groeien.

De snelheid waarmee het horloge dus ‘loopt’ wordt bepaald door het gedrag van de gebruiker. Tilea tracht hiermee mensen te aan te moedigen om een nieuwe blik te werpen op de relatie tussen mens en natuur. De tijd blijft doorgaan zolang de organische inhoud de MyTime in leven wordt gehouden door het licht en warmte te geven: warmte door het dragen van het horloge en licht door het bloot te stellen aan de zon.

Visualisering van tijd

Sinds mid jaren ‘90 is de Italiaanse grafisch ontwerper Camilla Torna bezig met het vinden van een antwoord op haar vraag: hoe zie je de loop van tijd? Jarenlang heeft ze haar vrienden, studenten en kennissen deze vraag laten proberen te beantwoorden door hen te laten tekenen hoe zij tijd zien.

Al deze tekeningen heeft ze verzameld in een databank genaamd Visualizing Time. Torna heeft mensen van verschillende leeftijdscategoriën, academische achtergronden, beroepen en gebieden gebruikt om zo een beeld te krijgen van hoe mensen tijd visualiseren.

Het is prachtig om te zien welke resultaten er uit dit onderzoek kwamen. Alhoewel je in eerste instantie zou verwachten een collectie van rechte lijnen en cirkels te zien, krijgen we een hele collectie van abstracte werken te zien. En ja, er zitten natuurlijk ook cirkels en lijnen tussen, maar ook drie dimensionale regenbuien, ijshoorntjes, kankercellen, en een tekening die doet denken aan het schilderij Mercurio Transita Davanti al Sole uit 1914 van de Italiaanse futuristische schilder Giacomo Balla.

Geen echte conclusie

Infinite Instances eindigt niet met een duidelijke conclusie, het lijkt er niet op dat Ast en de bijdragers van het boek in staat zijn geweest om een universele definitie van tijd te geven. Maar door al deze verschillende interpretaties van tijd te zien, verdwijnt de behoefte om het een absolute betekenis te geven. Als lezer kunnen we nu genieten van bijna tachtig verschillende perspectieven op het concept tijd. Het is daarom niet alleen inspirerend voor creatievelingen en wetenschappers die zich hiermee bezighouden, maar ook voor diegene die op zoek zijn naar de dialoog tussen kunst en wetenschap.

Ontvang onze nieuwsbrief

Ben je het oneens met de schrijver of heb je een interessante toevoeging?

Schrijf je artikel!

Wees niet bang:
Je wordt goed begeleid door de eindredactie. Bovendien krijgt je artikel een visuele prikkel van onze beeldredactie.