Vallende-mensen-ongekunsteld

Kolk

De clou verklappen is iets wat je meestal niet in dank wordt afgenomen, maar in het geval van Schwalbe zoekt massa XL van theatercollectief Schwalbe kan alles tot in detail worden naverteld. Er zijn geen gebeurtenissen waaruit een clou te ontrafelen valt. Een gevalletje van ‘je had er bij moeten zijn’.

We draaien

Als het zaallicht dooft, transformeren de gezelligheidsdieren in de tribune van de Rotterdamse Schouwburg zich tot geluidloze silhouetten. Ook de acteurs die het podium op stromen krijgen geen kleur. Het zijn zwarte knipsels die in een draaiende beweging over het toneel gaan en het komende uur verandert dit beeld maar minimaal. Het piepen van schoenen, het gedreun. Het geluid van de wind, van stappen en adem. Het gezicht van de massa wordt in eerste instantie gevormd door gedrag. In rustig tempo lopen ze in een cirkel, achter elkaar of voor elkaar, het is net hoe je het wil zien. Pas na minuten beweegt iemand zich buiten de groep en je zou verwachten dat dit een nieuw hoofdstuk inwijdt. Dit is niet zo. Het komt niet als een schok.

Soms zijn er subgroepen. Mensen pakken elkaars hand of proberen samen iemand in te halen. Soms is er even strijd, soms is sneller gaan niet per se beter. En dan even: de groep tegen één. Iemand wordt uit zijn baan geslingerd en toch weer in de groep gevoegd. Als lopen rennen wordt is dit weer een mogelijke ingang voor drastische omwentelingen in het verhaal. Maar naar zo’n duidelijk opgelegd narratief hoeven we niet te zoeken.

Het licht onthult langzaam de gezichten van de spelers. Even maakt dat hen tot losse figuren – is dat meisje nog steeds zo mooi als haar silhouet is opgevuld met een rode kleur van inspanning? Niemand is hoofdrolspeler, maar het publiek hunkert naar mensen in plaats van massa’s. Stukje bij beetje overwint het publiek dit verlangen en krijgt ze een band met de groep. Precies op het punt dat we ons gemakkelijk gaan voelen met elkaar, wordt deze kleine groep aangevuld met een grotere. Om dit contrast te verstevigen, gaat de kolk nu in tegengestelde richting dan hiervoor. De eerste massa is geen groep meer, maar ontbindt en voegt zich binnen het grotere geheel.

De bedoeling

Achteraf wordt er flink gestruikeld over de vraag wat de makers hiermee wilden zeggen. Onterecht. Juist op deze manier is schaamte niet nodig voor het feit dat er zoveel thema’s in worden verwerkt. Het is geen soap waarbij al het drama zich op onaannemelijke, tergende wijze concentreert. Er wordt veel gezegd zonder tekst, maar ook zonder overdreven mimiek of theatrale gebaren.

Af en toe betekent niets wat. Ze zijn een screensaver waarvan je kunt gapen maar die je uiteindelijk toch zal blijven boeien. Hun tekst is niet na te lezen in een script want die is niet hardop. In het publiek wordt af en toe gelachen en slechts zij die lachen weten waarom. De vraag waarom ze in een rondje blijven lopen, wisselend in tempo en intentie, wordt gedood met het besef dat deze vorm slechts een uit de context getrokken imitatie is van ons dagelijks bestaan. De kern verplaatst zich; is het dans of rebellie? Ze wisselden tussen Oekraïne en crowdsurfen bij een popconcert. Als de jonge mensen niet meer kunnen haalt de oude man hen in. Hij hoefde zich eerder niet te bewijzen en heeft zijn energie gespaard. Aan elk van deze kleine opvallendheden zouden we betekenis kunnen hangen. Dat hoeft niet: ze geven ons slechts tipjes van sluiers die we al kennen.

Klappende massa’s

Ook al is er geen opgelegde clou, toch is er een einde. Als ze abrupt stilstaan gaat het publiek geluid maken. Dit is namelijk eng. Er wordt gelachen, gehoest, geschuifeld en schrapend gefluisterd. Wanneer de acteurs zich vervolgens losmaken van hun eeuwige cirkel en allemaal hun gezicht naar het publiek keren, dan slaan de zenuwen pas echt toe. Voor het eerst maken zij het publiek bewust van haar jaloezie: zij zijn door hun eenvoudige handelingen een groep geworden, het publiek blijft los zand, heeft het gezicht van degene die naast hem zit nog niet eens bekeken. Een steek van pijn, toch wordt er uitbundig geklapt. Het podium maakt het goed: ze klappen terug en nemen de pijn net zo snel weg als hoe die kwam.

Ontvang onze nieuwsbrief

Ben je het oneens met de schrijver of heb je een interessante toevoeging?

Schrijf je artikel!

Wees niet bang:
Je wordt goed begeleid door de eindredactie. Bovendien krijgt je artikel een visuele prikkel van onze beeldredactie.