geld-kunstenaar-hand-tim-sake-ongekunsteld

Kunstenaar, ben je niet boos?

Het is niet de schuld van de kunstenaar. Maar hij moet het probleem wel zelf oplossen. Veel musea verdienen aan hem maar betalen hem niets. De tijd is rijp voor woede! Waarom schreeuwt de kunstenaar niet om zijn belangen? 

arme kunstenaar

Op 9 februari organiseerde Casco een debat over de vraag: ‘Wie betaalt de kunstenaar?’ In Nederland bestaat er geen richtlijn voor honoraria, dus musea die kunst tentoonstellen hoeven de kunstenaar helemaal niets te geven. Uit een onderzoek van Beeldende Kunst Nederland is gebleken dat in twee derde van de gevallen de kunstenaar in Nederland dan ook geen honorarium krijgt. Dit is wel zo in Australië, Canada, Denemarken, Noorwegen, Zweden, Ierland, Noord-Ierland, Schotland en Polen. In Nederland gaat het dus anders dan in een groot deel van West Europa. Maar als we in Nederland ook de kunstenaar willen belonen, waar moet het geld dan vandaan komen? De musea? De overheid? Fondsen?

De Nederlandse kunstenaars hebben het niet breed. Veertig procent van hen verdient minder dan nul, oftewel, is geld kwijt aan zijn werk. Nu kan men denken dat we gewoon te veel kunstenaars hebben, of dat veel van de kunst eigenlijk niet gewenst is – anders zou men er toch wel voor betalen? Toch verdienen kunstmusea wél aan kunst. Voor de bezoekers heeft de kunst die er hangt blijkbaar waarde en de musea krijgen geld in ruil voor het exposeren van kunst. Dan is het toch te bizar voor woorden dat de kunstenaar (in twee derde van de gevallen) niets van dit geld terugziet? Ja, bekendheid en een mooi cv misschien, maar daar kan hij zijn brood natuurlijk niet van betalen.

Dus, wat is de oplossing?

Nu terug naar het debat. Dit wordt gevoerd door Ad de Jong (kunstenaar), Janneke van der Putten (kunstenaar), Ella Derksen (kunstadviseur), Steven ten Thije (research curator) en Irene de Craen (artistic director). Met deze beroepen is het niet verrassend dat de discussie niet al te intensief verloopt. Iedereen is het er wel zo ongeveer over eens dat de kunstenaar meer geld zou moeten krijgen, dat het geen oplossing is om hem te zien als een zelfstandig ondernemer, afhankelijk van de vrije markt, en dat er geld van de overheid moet komen. Wel verschillen de meningen over wie nu afhankelijk van wie moet zijn.

De kunstenaar wil niet het slachtoffer zijn van de grillen van een steeds veranderend regeringsbeleid. Het idee van een fonds, onafhankelijk van de regering, wordt geopperd, maar het is niet duidelijk hoe dit dan precies aan geld moet komen. Hoe zit het met de relatie tussen museum en kunstenaar? Je zou denken dat ze van elkaar afhankelijk zijn; ze hebben elkaar nodig. Of eigenlijk, de kunstmusea zijn compleet afhankelijk van kunstenaars, terwijl de kunstenaar ook wel op een andere manier zijn kunst kan tentoonstellen. Toch hebben de musea een sterkere positie. Zij hebben in elk geval genoeg geld om een pand te onderhouden en er zijn toch zeker ook werknemers die wél betaald krijgen. Waarom dan niet de kunstenaar, die ze hoe dan ook nodig hebben?

Moeten de kunstenaars dan in opstand komen? Als ze nu met z’n allen tegen de musea zeggen dat ze niet meer voor niets zullen werken, dan moeten de musea toch wel meewerken? Nu is het in de eerste plaats erg moeilijk zo’n eenheid tussen kunstenaars te realiseren, maar daarnaast zijn er ook mensen in het debat die bezwaar hebben tegen deze methode. Hoe moeten musea dan aan extra geld komen? Dan moeten zij meer subsidie krijgen of de kaartjes veel duurder maken, terwijl we tegenwoordig juist willen dat kunst voor ‘het brede publiek’ toegankelijk is. Ik krijg het gevoel dat niemand in de zaal echt goed weet hoe de kunstenaar aan geld kan komen. De kunstenaars zien er ook niet bepaald geïnspireerd uit. De discussie kabbelt rustig voort, verzandt in een gemekker over details, waarna hij zachtjes uitdooft.

de boze kunstenaar

Maar wacht eens even. De zaal van het debat is overvol. Een groot deel van de toeschouwers moet zelf kunstenaar zijn geweest. Waarom zie ik geen boze mensen? Als een deel van de bevolking, gepassioneerd genoeg om zijn werk te doen zonder betaald te worden, structureel genegeerd wordt, waarom staat het dan niet op een plein van een grote stad te protesteren? Ik zie niets terug van het kunstenaarsbloed ten tijde van de avant garde en manifesten. Natuurlijk moeten de kunstenaars met z’n allen roepen: ‘Nee, wij werken niet meer voor niets!’ Als ze alleen maar over zich heen laten lopen, houdt dat het huidige systeem juist in stand, want het werkt kennelijk prima. Tot nu toe waren de kunstenaars de klos, nu zijn de musea aan de beurt. Als die echt in de problemen komen, zal Nederland de kunstenaar misschien eens serieus gaan nemen. Want waar de zweverige, emotionele kunstenaar soms belachelijk gemaakt wordt, is de Nederlander heus wel trots op op het stukje beschaving waar deze musea voor staan.

Nu vind ik niet dat het de schuld is van de kunstenaar dat hij niet betaald wordt. Ik begrijp ook goed dat hij zich laat afschepen met een beetje naamsbekendheid; hij wil gewoon graag kunst blijven maken. Toch is het nodig dat de kunstenaar zich verzet. Hij moet wel; niemand anders gaat zijn problemen voor hem oplossen. Het kan heus wel, als de kunstenaars écht boos worden en als ze het samen doen. Kunstenaars, ga eindelijk eens de straat op, met spandoeken, leuzen, alles erop en eraan! Daar hebben jullie alle reden toe. Dan maar eventjes helemaal geen kunst, in ruil voor rechtvaardigheid en erkenning.

Ontvang onze nieuwsbrief

Ben je het oneens met de schrijver of heb je een interessante toevoeging?

Schrijf je artikel!

Wees niet bang:
Je wordt goed begeleid door de eindredactie. Bovendien krijgt je artikel een visuele prikkel van onze beeldredactie.