new-york-speet-ongekunsteld

Heersers van de New Yorkse prullaria

Ik ben nooit in de Verenigde Staten geweest, ook nooit in New York en zal dus nooit de kans krijgen om de Twin Towers van het vernietigde World Trade Center te zien. Het gezicht van de twee torens is achtergelaten op prullaria, parafernalia en in populaire cultuur. Thomas Kuijpers heeft veel van dit erfgoed verzameld. In Foam wordt zijn verzameling tentoongesteld.

‘Big is beautifull’ en ‘less is more’

De skyline van New York heeft veel wolkenkrabbers die mooier zijn dan de Twin Towers ooit waren. De Chrysler is groots, net als het Empire State Building, dat King Kong ooit beklom. Die twee torens zijn zo’n veertig jaar eerder gebouwd dan de Twin Towers, maar een stuk geraffineerder qua architectuur. Ze hebben een eigen architectonisch karakter, terwijl de Twin Towers de prototypes lijken van een wolkenkrabber. Critici noemen de Twin Towers dan ook wel de dozen waar de Chrysler en het Empire State Building uit voortkwamen.

Architect Minoru Yamasaki (1912-1986) streefde de modernistische esthetiek van Le Corbusier (1887-1965) na. Gebouwen moesten volgens Le Corbusier opvallen in het stadsbeeld en tegelijk simpel zijn in vorm. ‘Big is beautiful’ en ‘Less is more’ waren twee van zijn motto’s. Volgens Le Corbusier had de stadsmens die nodig om de ervaring van chaos in te perken en de sociale orde te bewaken.

Er was kritiek op de ideologie van Le Corbusier. De belangrijkste kwam van Jane Jacobs (1916-2006), auteur van The Death and Life of American Cities (1961). Ze schreef hierin over modernistische stedenbouw als ‘urban taxidermy’. Het utopische gedachtegoed dat alles in de stad groot, simpel en uitgepland moest zijn, creëerde volgens haar een blinde vlek voor de dynamiek en diversiteit van dingen zonder bestemmingsplan. In tegenstelling tot Le Corbusier zag Jacobs de esthetische orde van een stad als een oorzaak van wanorde.

Architecten zijn onder te verdelen in fanatieke voor- en tegenstanders van het gedachtegoed van Le Corbusier. Architect Yamasaki is zo’n voorstander. De motto’s van Le Corbusier beïnvloedden hem voor de bouw van het World Trade Center complex. De rest is geschiedenis. Of critici het nu eens waren met het de grondslag van het ontwerp of niet, de Twin Towers werden dankzij hun imposante hoogte van 417 meter de meest iconische onder de wolkenkrabbers van New York. Ze staken zo’n honderd meter boven de rest van de stad uit. Boven op één van de torens was een uitkijkplatform dat de naam ‘Top of the World’ droeg. De website van dit uitkijkpunt staat nog onveranderd online. De site geeft trouwens ook een mooi beeld van hoe het internet er in 2001 uitzag.

Top of the world

Het is nu vijftien jaar na hun ineenstorting. De torens hebben vóór 11 september 2001 slechts dertig jaar de tijd gehad om de skyline te domineren, maar het lukte ze makkelijk. En ze domineerden meer dan de skyline alleen; ook het overgrote deel van de New Yorkse prullaria vertoonde hun aanblik. Natuurlijk was er het Vrijheidsbeeld dat als toonbeeld van New York en Amerika gekozen kon worden voor ansichtkaarten, posters, kalenders, puzzels, sleutelhangers, sokken, knuffels, lp- en cd-hoezen, films, televisieseries en zo meer. Maar de imposante Twin Towers werden vaker verkozen als symbool voor New York. Misschien omdat zij baas boven baas waren in het New Yorkse landschap?

Een stad heeft altijd meerdere symbolen. Zo heeft Londen de Tower Bridge, de London Eye en de Big Ben. Als er ook uit deze drie één verkozen moet worden dan is dat de Big Ben. Zodra een symbool in het collectief geheugen opgenomen wordt, blijft het exponentieel in bekendheid groeien. Herhaling is het mechanisme voor herkenbaarheid. Het ene symbool wordt vaker herhaald dan het andere en groeit daarmee groter in het collectief geheugen dan het andere. Mensen zijn sociale wezens en zullen elkaar volgen in herinneringen. ‘It is in society that people normally acquire their memories,’ schreef Maurice Halbwachs (1877-1945), vader van het concept ‘collectief geheugen’, ‘it is also in society that they recall, recognize and localize their memories.’

When the twins were still beautifull

De Twin Towers roepen na 9/11 andere associaties op dan tevoren. Ze kunnen voor New York en Amerika niet langer het symbool zijn dat ze waren. De torens roepen vandaag eerder het beeld op van de inslag. In iedere toren vloog een vliegtuig, de torens brandden in hun top en ze stortten na elkaar verticaal naar beneden. Stofwolken stoven de stad door. Vreselijke en tegelijk heel esthetische beelden. Op YouTube staan veel videos die ons de overbekende beelden opnieuw laten beleven. Zoals deze, van een vrouw die het vanuit haar raam ziet gebeuren en het pijnlijk oprecht becommentarieert.

When the Twins were still beautifull is de titel van de expositie van Thomas Kuijpers. Het verwijst naar de omslag in de associatie van de Twin Towers. Kuijpers’ verzameling van parafernalia begon met de aankoop van een schilderij dat zijns inziens het beeld van de Twin Towers romantiseerde. Alleen de naam die de schilder het schilderij gegeven had, was Painted before 2001. Het romantische portret is niet getint door nostalgie. Het portret is romantisch getint door de verering van de WTC-torens zoals die al vóór 2001 bestond. Dit was voor Kuijpers de aanleiding voor een verzameling. In zijn woorden: ‘[…] trying to reconstruct this romantic and innocent image before the new dramatic one got embedded in our collective memory’.

‘Why not’-concept

Het schilderij Painted before 2001 en alle andere voorwerpen zijn in de exposititieruimte geplaatst als in een rariteitenkabinet. Vanuit het midden van de ruimte kun je blijven staren en steeds weer wat nieuws ontdekken. Wat in het oog springt, is een sexy badpak met Twin Towers-print. Zou de producent hebben gedacht dat dit een winstgevend model zou zijn? Of  was er meer sprake van een ‘why not’-concept?

Hoe mensen gebruikmaakten van de symboliek van de Twin Towers via verschillende producten is grappig, lullig en dan weer krachtig. Het beste voorwerp vind ik het fotoalbum dat in het midden van de ruimte ligt. Het is een album met zelfportretten die genomen zijn op het uitkijkplatform. Het album laat ons beseffen dat die torens niet alleen hét symbool waren voor New York, maar niet te vergeten, ook daadwerkelijk bestonden.

De verzameling van Thomas Kuijpers’ was tot 31 januari op de bovenste verdieping van het Foam in Amsterdam te zien. Kuijpers collectie is groeiende en wordt in de toekomst waarschijnlijk ergens anders tentoongesteld. Trouwens, als je over WTC-toren-parafernalia beschikt, kun je die aan hem schenken.

Ontvang onze nieuwsbrief

Ben je het oneens met de schrijver of heb je een interessante toevoeging?

Schrijf je artikel!

Wees niet bang:
Je wordt goed begeleid door de eindredactie. Bovendien krijgt je artikel een visuele prikkel van onze beeldredactie.