De-dood-is-een-feestje-ongekunsteld

Mauta ēka pārṭī hai : De dood is een feestje

Hindoestanen kiezen vrijwel allemaal voor crematie. Zij geloven in reïncarnatie en crematie is de snelste route terug naar Brahm, de Oerbron. Ongeveer 85% van de levende wezens in India is Hindoestaan. In Brahm zal het druk zijn. Het gros van deze crematies vindt plaats in Manikarnika Ghat in Varanasi. Waar Yama, de God van de doden en de rechter van het karma, geen recht van spreken heeft en iedereen het hiernamaals dus positief tegemoet zal treden. Het gevolg: heel India reist met rottende lijken in de achterbak af naar deze plek. Dood in Varanasi is vrijheid.

Het fotograferen in Manikarnika Ghat is verboden, tenzij dit je beroep is. Er bestaat in India zoiets als een ‘begrafenisfotograaf’ en dat is dan niet op de manier zoals je in het Westen tegenwoordig begrafenisfilmers hebt. De Italiaanse kunstenaar Federico Carpani ontmoette zo’n fotograaf (Indra Kumar Jha), wist zijn ‘werk’ te bemachtigen en bundelde het samen tot een boek. Dat boek belandde op de Unseen Photo Fair in Amsterdam waar ik het nietsvermoedend opensloeg en geconfronteerd werd met een bundeling 86 dode hoofden. Ingevallen hoofden, hoofden met openingen waaruit gele, witte of groene pus sijpelt. Vastgekoekte ogen, blauwe plekken, monden volgepropt met rijst, hoofden besmeurd met bruine vloeistof dat sterk doet denken aan diarree, brandende kadavers. De typisch Indiase ranzigheid druipt van de pagina’s. Ik schrok me… dood.

Na de schrik proestte ik het uit van het lachen en van die lach schrok ik weer. Een emotionele rollercoaster zou je het kunnen noemen (maar noem het zo maar niet want dat is een vreselijke uitspraak). Beschaamd vroeg ik me af waar deze hilariteit in godsnaam vandaan kwam. Carpani, die achter de boekenstand stond merkte die mengeling van schaamte, ongemak en plezier op en stelde me gerust. Het scheen de algemene reactie op het werk te zijn. En dat is opmerkelijk, zo niet ronduit ziek. Nu is de combinatie van een lach en een traan heus niet ongebruikelijk, denk aan tragikomedie. Toch was dit anders. Het was lachen om gruwelijkheid. Doorgaans betekent dat gewoon keihard leedvermaak, maar dat was het ook niet. Wat was het dan wel?

EEN VROLIJK HEENGAAN
Binnen de hindoe-filosofie wordt de dood als positief en bevrijdend ervaren. Het lichamelijk omhulsel was tijdelijk en heeft zijn taak volbracht. Nabestaanden rouwen wel om het feit dat er een geliefde niet meer is, toch overheerst de positiviteit. Een soort uit de hand gelopen koffietafel, die kenmerken zich ook altijd door de gezelligheid.

Die vrolijkheid zie je terug in de foto’s. Het eerste beeld dat je treft is een vreselijk dood hoofd, maar om dat dode hoofd ligt een circus aan bloemen in elke denkbare kleur, glittersjaals, bonte doeken, slingers. Misschien is het de onmogelijkheid van de combinatie ‘feest en de dood’.

DE DRUK VAN DE KETEL
Of misschien is de manier waarop er in India met zo’n beladen thema om wordt gegaan wel een verademing voor de Westerling. Begrafenissen of de dood in het algemeen zijn typisch van die dingen waar je je maar op één manier toe mag verhouden: met bittere ernst. Eigenlijk is dat best claustrofobisch of misschien zelfs een taboe. Toch verraden gezellige koffietafels op een subtiele manier het verlangen naar luchtigheid wanneer de omstandigheid een en al ellende ademt.

Je hoort mensen wel eens zeggen dat ze in situaties van grote ongemakkelijkheid hun lach niet kunnen bedwingen. Begrafenissen zijn van die situaties, maar van onverwachte seks op tv tijdens een avond op de bank met je moeder weet je ook niet waar je het moet zoeken.

En dat is misschien precies wat dit boek doet. Het choqueert, maakt je hyperbewust van je eigen – misschien wel opgedrongen – eenzijdige houding naar iets, laat de ongemakkelijkheid toe en zorgt daarna voor een alternatief waar je zelf niet aan had durven denken: taboes zijn er om doorbroken te worden.

Ontvang onze nieuwsbrief

Ben je het oneens met de schrijver of heb je een interessante toevoeging?

Schrijf je artikel!

Wees niet bang:
Je wordt goed begeleid door de eindredactie. Bovendien krijgt je artikel een visuele prikkel van onze beeldredactie.