Clarice-Lispector-ongekunsteld

Een nieuwe ster aan het firmament, ze overleed in 1977

Het begon met een artikel in de Volkskrant van 12 september 2015. Dat artikel ging over een Braziliaanse auteur van wie ik nog nooit had gehoord; toch werd ze de ‘Braziliaanse Kafka’ genoemd. Is dat niet wat overdreven, dacht ik nog. Elders werd ze vergeleken met Tsjechov en Virginia Woolf. Hoe dan ook, het ging over Clarice Lispector, wiens korte verhalen nu voor het eerst compleet in het Engels zijn vertaald. De lovende recensie gebruikte termen als ‘zinderend’ en ‘verontrustend’. In mijn brein ging er een alarmbel af.

Eerst even die vergelijking met Kafka, Tsjechov en Woolf. Zoiets komt zonder verdere toelichting wat goedkoop op mij over. Wordt er bedoeld dat Lispector net als Tsjechov veel verhalen heeft geschreven? Wat is het verband met Kafka? Welk aspect van Woolfs oeuvre wordt er eigenlijk bedoeld? Een uitgebreid artikel waarin de verhalen van Lispector worden vergeleken met die van Tsjechov of Kafka zou natuurlijk tof zijn.

Bio

Clarice Lispector werd in 1920 als Chaya geboren in Oekraïne, maar groeide op in Brazilië. Vanaf haar tienertijd schreef ze en dat bleef ze stug volhouden tot aan haar dood in 1977. Het resultaat: negen romans, verscheidene kinderboeken, columns en een kloeke bundel met korte verhalen. Rechten studeren was bijzaak; ze raakte al snel betrokken bij de redactie van een modeblad. Misschien heeft haar relatie met de modewereld een snelle erkenning als groot auteur wel in de weg gestaan. Ze trouwde met een diplomaat en twintig jaar lang leefde ze op verschillende plaatsen in het buitenland. Toch leidde ze een betrekkelijk burgerlijk leven, kreeg kinderen en scheidde van haar echtgenoot. En ondertussen schreef ze intrigerende verhalen. Toen ze jong was over jonge vrouwen, toen ze moeder werd over wat oudere vrouwen.

Love

‘Through winding paths, she had fallen in a woman’s fate, with the surprise of fitting into it as if she had invented it. In ‘Love’ hebben we te maken met Ana, die het dus lekker voor elkaar heeft als echtgenote en moeder. We weten dan al wel dat ‘a certain hour in the afternoon was more dangerous‘. Ze zit in de tram en ziet een blinde man staan. Ze kijkt en kijkt en dan rollen haar boodschappen over de vloer. Er is iets in haar losgemaakt wat nog wordt versterkt wanneer ze in de botanische tuin terechtkomt nadat ze te laat is uitgestapt. ‘In the trees fruits were black, sweet like honey’ (…) ‘The garden was so pretty that she was afraid of Hell.’ Het effect dat de blinde man op haar heeft – en ook de botanische tuin, die hier is weergegeven als een toverachtige plek – is een gevoel van compassie en liefde waar haar dagelijks leven niet bij lijkt te passen. Ze komt thuis en stapt toch in haar oude rol. “Before going to bed, as if putting out a candle, she blew out the little flame of the day.”

Juist het lezen van romans of verhalen kan mij weleens helpen bij het overwegen van keuzen en motieven. Dat geldt wat mij betreft zeker ook voor sommige van deze verhalen van Lispector. De plot van ‘Obsession‘ is niet zo bijzonder: getrouwde vrouw gaat opknappen aan de kust, legt het aan met een andere man en keert na paar jaar terug bij haar echtgenoot. En toch deugt deze samenvatting van geen kanten. Minutieus en op overtuigende wijze word je als lezer meegenomen in de gedachten en overwegingen van deze vrouw. Ze raakt in een soort betovering van een eigenzinnige, zonderlinge man en hoe dat werkt, wordt stukje bij beetje uitgelegd. Op zeker moment is de betovering voorbij en gaat ze terug naar haar Jaime.

Dan ‘Journey to Petropolis‘. Een ontroerend verhaal over een oude, dementerende vrouw die in een gezin was opgenomen. Op zeker moment wil men daar van haar af en ze brengen haar naar hun familie in Petropolis, die niet op de hoogte is van haar komst en helemaal niet op deze aspirant-huisgenoot zit te wachten. Ze geven haar geld om terug te kunnen reizen naar Rio. Ze loopt zomaar ergens heen en ondertussen heeft de vrouw haar eigen herinneringen. Ze zwerft rond, gaat bij een boom zitten en sterft.

Verhalen van een schrijfster die is opgegroeid in Brazilië. Dat moeten wel exotische vertellingen zijn, waarin het continent van Márquez en Llosa meetrilt. Niets van dat al. Haar verhalen laten je niet snel los, maar niet vanwege het zinderende Zuid-Amerikaanse karakter ervan.

Het is wat saai misschien, maar ik kan niets anders dan me aansluiten bij het enthousiasme van Persis Bekkering van de Volkskrant. Clarice Lispector is een naam om in de gaten te houden. Dat zal zeker lukken, want er komen een paar Nederlandse vertalingen aan.

Ontvang onze nieuwsbrief

Ben je het oneens met de schrijver of heb je een interessante toevoeging?

Schrijf je artikel!

Wees niet bang:
Je wordt goed begeleid door de eindredactie. Bovendien krijgt je artikel een visuele prikkel van onze beeldredactie.