Ode-radio-ongekunsteld

Ode aan de radio

Toen ik aan het hardlopen was, had ik de radio aan. Ik hoorde een gesprek naar aanleiding van de plotselinge dood van Joost Zwagerman. Het was een intens maar ook verhelderend gesprek en ik moet moeite doen om me te herinneren waar ik heb gelopen. Wat volgt gaat niet over Joost Zwagerman, maar over literatuur en taal op de radio.

Radio is concentratie

De radio is naast een bron van muziek, een prettige bron van taal- en literatuurnieuws. Nu valt er op tv ook wel wat literairs mee te maken. Op zondag is er bijvoorbeeld Boeken, het boekenuurtje van de VPRO. Twee gesprekken met een schrijver, soms over romans, soms over informatieve boeken. Dit programma heeft me een tijd geleden op het spoor gezet van Lydia Davis, een Amerikaanse auteur van korte en zeer korte verhalen.

Er valt literair overigens nog meer te beleven op de televisie, maar het ging me nu om de radio. Al luisterend concentreer ik met op wat passeert. Ik word niet afgeleid door een decor, door publiek dat ongemerkt raar doet, door een zonderling opgemaakte vrouw of een raar zittende kraag. Ik concentreer me op stemmen  – ja, je hebt mooie en minder mooie radiostemmen – en op wat er wordt gezegd. Hierdoor beleef ik het intenser en blijft er meer informatie hangen.

Radio is gerichte interesse

Sinds jaar en dag is de zaterdagmorgen een belangrijk moment voor de radio luisterende boekenliefhebber. Nou ja, eigenlijk voor iedereen. Vanaf half negen is daar de Nieuwsshow. Tussen tien en elf uur worden er vaak schrijvers uitgenodigd om over hun werk te vertellen, maar altijd is er de boekenrubriek, waarin een aantal nieuwe of nieuw vertaalde boeken wordt besproken. Jaren geleden gebeurde dat onnavolgbaar door Martin Ros, die daar een heel spektakel van maakte. Nu wisselen schrijvers, waaronder de biograaf Onno Blom, elkaar af.

Ná de Nieuwsradio komt er sinds een paar jaar De TaalStaat. Ja heus, een heel programma over de Nederlandse taal. Taalgekkigheid, het taalgebruik van bekende Nederlanders, cabaret, poëzie, woord van de week (deze week: ‘wiebelziel’), mensen spreken een zeer kort verhaal (ZKV) in, wat niet al. En dan klinkt er uiteraard louter Nederlandstalige muziek.

Laatst zat ik na zeven uur ’s avonds op de fiets. Ik had dus de radio aan en luisterde naar het genoemde Kunststof. Dat is een fenomeen. Het bijna dagelijkse interview was net begonnen, er werd gesproken met een Russische vrouw met rollende er-ren wiens naam ik niet heb kunnen onthouden. Op de website zag ik dat het om Sana Valiulina ging. Ze hadden het over haar nieuwste boek, Kinderen van Brezniev, een in het Nederlands geschreven Russische roman.

Jaren geleden werd Geert Mak uitgebreid geïnterviewd, hetgeen natuurlijk op de radio te horen was. Hij sprak met passie over een Duitstalige schrijver; zijn naam circuleerde als een gedeeld geheim onder journalisten vanwege zijn journalistieke werk voor de Frankfurter Zeitung, zoals die toen nog heette. Het ging om Joseph Roth (1894-1939), de joodse schrijver van Hiob, Radetzkymarsch en nog een hele sleep aan boeken. Mijn belangstelling voor Roth was gewekt.

Radio is continu ontdekken

Roth schreef met hetzelfde gemak als dat hij dronk. Hij verbleef dan weer in een Parijs’ hotel, dan in Amsterdam of Oostende nadat hij rond 1930 betrekkelijk vroeg door had gekregen dat je als joods schrijver maar beter niet in Duitsland kon blijven. Ondertussen zat zijn vrouw in een inrichting in de buurt van Wenen. Roth was eigenlijk altijd in geldnood, leefde op te grote voet en was, vooral door Hiob, een gevierd schrijver geworden.

Ik vind het nog steeds een mooi boek, maar het einde van het boek staat me door het eind-goed-al-goed- slot, waarmee Roth het bijbelverhaal volgt, wat tegen. Radetzkymarsch verhaalt de teloorgang van het Oostenrijks-Hongaarse rijk door over de drie generaties von Trotta te vertellen. Een rustig verteld en treurig boek. Ik heb het er even bij gepakt en het is dat ik ook nog andere dingen wil lezen, anders zou ik er zo weer aan beginnen.

Het is door het enthousiasme van Mak voor een radiomicrofoon, jaren geleden, dat ik aan Roth verslingerd ben geraakt. Het is door het interview met Valiulina dat ik stellig haar boek ga lezen. Het is door de radio dat ik steeds onverwachte leesideeën tegenkom.

Ontvang onze nieuwsbrief

Ben je het oneens met de schrijver of heb je een interessante toevoeging?

Schrijf je artikel!

Wees niet bang:
Je wordt goed begeleid door de eindredactie. Bovendien krijgt je artikel een visuele prikkel van onze beeldredactie.