anomalisa-urine-loes-bruinessen-ongekunsteld

De onbevredigende bevrediging van Anomalisa

Voor wie altijd al nieuwsgierig was naar stopmotionseks biedt een bezoek aan de theaters nu uitkomst. De nieuwe creatie van Charlie Kaufman, ‘Anomalisa’, toont ons bijna dertig minuten lang erotisch vertier tussen twee animatiefiguurtjes. Bizar maar waar: de scènes werken geen seconde op de lachspieren.

Lisa checkt met haar vriendin Emily in bij een veel te duur hotel. Ze zijn afgereisd naar Indianapolis om een lezing van marketinggoeroe Michael Stone te kunnen bijwonen. Lisa is het type meisje dat denkt dat alle mensen om haar heen beter af zijn zonder haar. Ze praat veel te veel, vindt ze van zichzelf. ‘People always like Emily’, herhaalt ze tot in den treure. Het werkt ook allerminst bevorderlijk dat het acht jaar geleden is dat ze voor de laatste maal met iemand het bed heeft gedeeld. Het is een understatement om Lisa’s zelfbeeld negatief te noemen.

Haar held Michael, de werkelijke protagonist van het verhaal, heeft zo zijn eigen issues. Hij reist de wereld af om met de ene menigte na de andere zijn gedachten over verkoopstrategieën te delen. Hij trekt uitverkochte zalen. Desondanks voelt hij zich futloos. Hij drinkt dat het een lieve lust is en steekt de ene sigaret met de andere aan. Alle ontmoetingen die hij heeft, lijken de eentonigheid van het leven te bevestigen. Van dat laatste zijn wij als kijker letterlijk deelgenoot: iedereen die hij ontmoet, spreekt met hetzelfde stemgeluid en heeft hetzelfde gezicht. Alle anderen zijn hetzelfde. In deze monotone wereld lijkt Michael zich serieus af te vragen of de sisyphusarbeid van het bestaan nog de moeite waard is.

Totdat Michael Lisa tegen het lijf loopt. Voor Michael is zij de enige vrouw die ook daadwerkelijk klinkt als een vrouw. De schoonheid van haar stem en gezicht, die in meerdere scènes de hoofdrol vertolkt, symboliseert haar bijzonderheid. Zij is niet zoals de rest. Zij is anders.

anomalie wordt normaal

‘Anomalisa’ is de zelfgekozen koosnaam van Lisa. ‘Anomalie’ betekent zoiets als afwijkend, niet-normaal, of niet-doorsnee. Lisa en Michael komen tot deze benaming als ze samen het bed in duiken en elkaar beginnen af te tasten. Het lijkt de ideale beschrijving van de levenssituatie van beiden. Van Lisa, omdat ze zich overal buiten voelt staan, en van Michael, omdat voor hem Lisa de enige is die werkelijk anders is. Zij doorbreekt zijn solipsisme, hij doorbreekt haar eenzaamheid.

Zodra de twee de volgende ochtend wakker worden, laat Michael ontbijt serveren, maar na een paar happen beginnen de trekjes van Lisa hem plots op de zenuwen te werken. Ze praat met de mond open, haar vork tikt tegen haar tanden. Als klap op de vuurpijl transformeert Lisa’s stem langzaam maar zeker in die van alle anderen in Michaels leven. De anomalie wordt weer gewoon. Het andere wordt weer hetzelfde. Anomolisa wordt weer Lisa.

De seks heeft Michael in alle opzichten onbevredigd.

twee uitersten

Begin deze maand stond er een artikel in de Volkskrant waarin de Britse filosoof Alain de Botton betoogt dat onze conceptie van een liefdesrelatie gevaarlijk is: ‘De romantische liefde is uitgevonden als tijdverdrijf voor lome zondagmiddagen, voor jongeren zonder vaste baan. […] Maar zo is het leven niet altijd.’ Die ene ware, die ander die al onze gebreken aanvult, dat kriebelende gevoel van verliefdheid waardoor de rest van de wereld irrelevant wordt, dat zijn linke bedenksels. Ze doen de werkelijkheid geweld aan. Die harmonie is een leugen.

Michael is de verpersoonlijking van de destructieve kracht die in de liefde huist. Hij is het individu dat de ander louter consumeert. Hij wordt door de ander aangetrokken, rent erop af (letterlijk, in een fantastische scène in de gang van het hotel), verslindt haar met huid en haar en zodra het nieuwe er vanaf is, doet de desinteresse zijn intrede. Welk onvervulbaar verlangen! Michael blijft constant op zoek naar een nieuwe liefde, zonder dat hij zich op een bepaald moment echt tot de liefde voor een ander verhoudt. Het resultaat: liefdeloosheid.

Aanvankelijk lijkt dit kritiek op de door Hollywood gecultiveerde idee van de perfecte ander die alle eigen misère doet oplossen. Maar wellicht is de zeggingskracht van Anomalisa universeler. Bijvoorbeeld in een cultuur waarin uithuwelijking de norm is. Of een verzuild Nederland waarin je achtergrond je potentiële partner bepaalt. Ook in die contexten is het een gigantische opgave om een gezonde verhouding met een ander aan te gaan. Want dreigt er in de romantische relatie geen zelfgenoegzaamheid à la Michael, waarin je onbevredigd achterblijft omdat de ander nooit precies geeft wat je verlangt, dan ligt er wel een scheve verhouding à la Lisa op de loer, waarin je jezelf wegcijfert teneinde het samenzijn te laten slagen. Michael’s relatie met Lisa vertoont beide uitersten.

Als een kind

In de allereerste aflevering van de serie Mad Men, die draait om het reilen en zeilen van een reclamebureau in de jaren 60, zegt protagonist Don Draper: ‘Love is a concept made up by advertisement people like me.’ Hilarisch dus dat Kaufman aan de hand van een marketinggoeroe de onmogelijkheden van de liefde laat zien. Of juist heel tragisch, want blijkbaar gaat zelfs degene die onze utopische ideeën over relaties creëert aan de consequenties daarvan ten onder.

We zouden ons richting onze partners iets meer moeten gedragen zoals richting onze eigen kinderen, zo betoogt De Botton in het zojuist genoemde artikel. In plaats van het maximum van onze geliefden te eisen dienen we ons veel genadiger op te stellen. Net zoals je het een kind niet gelijk kwalijk neemt als het iets op de grond laat vallen, zo zouden we ook onze partners in de romantische liefde veel ruimhartiger moeten benaderen. Slechts dan overstijgen we het altijd sluimerende gevaar van de zelfgenoegzaamheid enerzijds en de opoffering anderzijds.

Ontvang onze nieuwsbrief

Ben je het oneens met de schrijver of heb je een interessante toevoeging?

Schrijf je artikel!

Wees niet bang:
Je wordt goed begeleid door de eindredactie. Bovendien krijgt je artikel een visuele prikkel van onze beeldredactie.