Onsterfelijk-ongekunsteld

Onsterfelijk

Laatst was de filmvertaling van het boek Boven is het stil van Gerbrand Bakker op televisie. Ik heb niet gekeken. Ik was het boek toevallig aan het lezen en was bang voor aantasting van mijn leeservaring. Niet door spoilers of iets dergelijks, maar door de afstand die er tussen mij en de hoofdpersoon Helmer zou ontstaan: een film moet je kijken als jezelf, dit boek lees je vanuit Helmer.

‘Maar ik zie schapen liggen op het land, steunend en herkauwend, grauwe vegen in een groenzwarte vlakte, en kauwen in de populieren met hun koppen tussen de veren, en de ezels die tegenover elkaar staan, dicht bij het hek, met gebogen nekken alsof ze met hun hoofden tegen elkaar staan te sluimeren, en het Bosman-molentje, dat ik weer stilgezet heb, eenzaam in een uithoek, lichtgrijs oplichtend als er een gat in de bewolking valt, en iemand bij het molentje, die opkijkt naar de staart en N˚ 40832′ leest.’

Dit landschap is persoonlijk. Dit landschap is van Helmer. Geen openbaar landschap dat iedereen zomaar kan zien. Het is een landschap dat alleen gedeeld kan worden in de intimiteit van een boek.

De beelden

Helmer woont op zijn ouderlijke boerderij. Zijn oude vader heeft hij boven in bed gelegd met al zijn spullen om hem heen: klaar om te sterven. De boerderij is nu in het eigendom van Helmer, maar hij voelt zich niet verbonden met de boerderij. Het enige dat echt van hem voelt is een paar ezels dat hij een aantal jaar geleden heeft gekocht. Compleet nutteloze beesten volgens zijn vader. Misschien zijn de ezels juist door de mening van zijn vader echt zijn ezels geworden. Helmers tweelingbroer Henk was ook echt van hem alleen. Dit veranderde toen Henk een vriendin kreeg en kort daarna overleed in een auto-ongeluk.

 ‘Ik doe al zo lang alles op halve kracht. Ik heb al zo lang een half lijf. Nooit meer schouder aan schouder, nooit meer borst aan borst, nooit meer vanzelfsprekend samen.‘ Een tastbaar half mens, een beeld dat Helmer zichzelf toedicht. Bakker vertelt niet, hij schrijft in beelden. In elk observatie, elk gesprek, elke actie, elke gedachte weten we meer van Helmer.

De woorden

Bakker voelt heel precies aan welke betekenis de woorden in ‘Boven is het stil’  hebben. Betekenis door wie Helmer is en door het verhaal. “Rare snuiter. Hij zei: ‘je bent een rare snuiter’ tegen me. Uit zijn mond, en op dat moment, klonk het als een teken van genegenheid.’”

Door deze woorden uit te spreken heeft de vader van Helmer zich op zijn sterfbed verzoend met zijn zoon. De lezers begrijpen dit door vele pagina’s lang de wereld te hebben ervaren van binnenuit Helmer. Integer en geduldig probeert Bakker bij de lezer begrip en liefde te kweken voor Helmer, iets wat tussen Helmer en zijn vader nooit is gelukt. De lezer wordt toegestaan getuige te zijn van het intieme onvermogen van twee eigenwijze mannen die zichzelf aan niemand zo bloot zouden geven.

Het verhaal

Boven is het stil gaat over mensen. Over hun ingewikkelde en ongrijpbare gevoelens en hun drang naar begrip, warmte en liefde; de menselijke drang naar een plek waar ze thuis horen. Boven is het stil staat hiermee boven de tijd. Helmer zal door de eeuwen heen mensen kunnen blijven raken en roeren zoals hij mij in december 2014 geraakt en geroerd heeft.

Gerbrand Bakker heeft een mens geschapen.

Ontvang onze nieuwsbrief

Ben je het oneens met de schrijver of heb je een interessante toevoeging?

Schrijf je artikel!

Wees niet bang:
Je wordt goed begeleid door de eindredactie. Bovendien krijgt je artikel een visuele prikkel van onze beeldredactie.