groepsgevoel-ongekunsteld

Publieksparticipatie bij de Holocaust

Panisch zoekend naar de boerderij waar De Neus zou plaatsvinden, ren ik over een streekweggetje aan de rand van Utrecht. Daar word ik opgewacht door mensen met muizenmaskers, een aanblik waar ik de rillingen van krijg. Bij binnenkomst krijgt iedereen een groene sticker op zijn trui: dit maakte ons een groep, met een gids als leider. Hij neemt ons mee de boerderij in. Een reis door de Holocaust.

Muizen

Net als bij een circus zie je steeds een stukje voorstelling. Achter elke deur zien we een stukje verhaal van de Holocaust, een verwijzing naar eerdere Holocaustkunst of pure kitsch. De muizen zijn een terugkerend element: zij waren onderdrukt door de katten en moesten zich verstoppen in de kleinste holletjes. De vergelijking is snel gemaakt.

De sfeer op de boerderij is bijzonder. Nooit zul je datzelfde gevoel in een theater bereiken. Inhoudelijk is de keuze voor een boerderij sluitend: muizen wonen op een boerderij en hebben daar overal hoekjes en gaatjes om zich te verstoppen, net als in de voorstelling. Ook geeft een boerderij toevallige cadeautjes, er lopen bijvoorbeeld veel katten rond en soms komen die precies op het juiste moment aanlopen. Dat is prachtig, juist omdat het toeval is.

Oogpotlood

Het mooie aan De Neus is dat het publiek sterk betrokken wordt bij de voorstelling. Je loopt door de boerderij en er gebeurt van alles om hem heen. Je wordt aangesproken, krijgt opdrachten, krijgt verantwoordelijkheden toegewezen. Zo kom je bijvoorbeeld in een ruimte waar een make up-tutorial van Youtube wordt geprojecteerd over hoe je zoveel mogelijk op Hitler kunt lijken. Met een oogpotloodje kun je een snorretje tekenen en je wenkbrauwen met elkaar verbinden. Na afloop van het filmpje krijg je allemaal een stompje oogpotlood. Er wordt niets van je gevraagd, maar je kunt er wat mee doen.

In eerste instantie lijken alle toeschouwers zich ongemakkelijk te voelen wanneer er interactie van ze wordt verwacht. Al snel is er echter ontwikkeling: mensen uit het publiek beginnen zelf vragen te stellen aan de personages, iedereen doet mee.

Hitler-rap

Het groepsgevoel is al iets wat deze voorstelling anders maakt dan andere voorstellingen. Ook de sfeer op het boerderijtje maakt de voorstelling echt een belevenis. Maar voelen en beleven is ook vooral wat je moet doen tijdens deze voorstelling. De Holocaust is de leidraad, maar het is lang niet altijd even begrijpelijk wat elke scène met de Holocaust te maken heeft. De voorstelling verwijst vooral naar eerdere kunst en kitsch die over de Holocaust gemaakt is, maar de meeste van die kunst was niet erg bekend.

Aan het einde van de voorstelling en op de tumblr-pagina kun je de bronnen vinden waaruit regisseuse Nina van der Mark geput heeft. Zonder deze informatie valt een aantal verwijzingen in het water. Daarom moet je tijdens deze voorstelling niet naar betekenis zoeken. Je moet voelen, beleven en vragen stellen. De meest intrigerende vraag die ik me tijdens de voorstelling heb gesteld, kwam naar voren in de laatste scène. Hier zie je een schoolklasje zitten, dat kijkt naar een compilatie van beelden van Hitler: originele beelden, beelden uit bekende films en parodieën zoals de ‘Hitler-rap’, een cover van ‘Gentleman’ van PSY, het Koreaanse popidool bekend van ‘Gangnam Style’. De montage van deze beelden zet je aan het denken: is het beeld dat wij van de Holocaust en Hitler hebben wel correct? We kennen hem uit de geschiedenisboeken en de verhalen van de oudere generaties van onze familie. Maar we kennen hem vooral uit de kunst. Is Hitler een negatief pop-icoon geworden?

Van der Mark heeft door deze vraag op te werpen en het publiek als groep peinzend achter te laten op het boerderijtje, heel veel bereikt. Ze neemt je mee, zowel in fysieke vorm als door ze aan het denken te zetten. Ze heeft nieuwe Hitlerkunst gemaakt. Door zelf aan te geven dat dit cliché is, is ze origineel en dat maakt deze voorstelling zo goed.

Ontvang onze nieuwsbrief

Ben je het oneens met de schrijver of heb je een interessante toevoeging?

Schrijf je artikel!

Wees niet bang:
Je wordt goed begeleid door de eindredactie. Bovendien krijgt je artikel een visuele prikkel van onze beeldredactie.