masker-ongekunsteld

Spiegels van de ziel

Een spiegel lijkt sympathiek door wat hij doet wanneer hij lichtstralen vangt: niets houden, alles teruggeven. Maar hij wordt agressief als je je blik probeert af te wenden want een teruggegeven paard mag je niet in de bek kijken. Hij zal er alles aan doen om te zorgen dat je nog een glimp van jezelf opvangt.

Een klassieker

Het inzetten van een spiegel is vrijwel de gemakkelijkste manier om een kunstwerk interactief te maken. Zonder alle sensoren, motortjes of ingehuurde acteurs, kun je mensen in je werk betrekken. Ook toen de spiegel nog niet als object in een kunstwerk werd geplaatst maar nog bestond uit kwaststreken op een doek, had dit al een interactief effect. Schilders schilderden zichzelf in een reflectie of voegden op slinkse wijze een erotische afbeelding toe binnen een kuis geheel. De spiegel is tijdloos en daardoor een populair iconografisch motief met tal van betekenissen.

Maar behalve een goedkoop instrument om interactie te ontlokken, is het gebruik ervan riskant. Realistische kunst is een afspiegeling van de werkelijkheid; geëngageerde kunst houdt ons de spreekwoordelijke spiegel voor. Het gebruik van een spiegel in de kunst is dus alsof je rond en cirkelvormig als twee afzonderlijke eigenschappen van een vorm noemt. Dubbelop, een te letterlijke illustratie van de boodschap. Je moet de spiegel alleen gebruiken als je het werkelijke effect ervan omarmt: reflectie.

Over goed en fout

Anish Kapoor doet dat. Hij zuigt de stad in zijn spiegelende objecten alsof hij filmt met een extreme wijdhoeklens en betrekt zo niet alleen de ijdele burger maar alles en iedereen dat in het bereik ligt. En dat is veel: de Cloud Gate is een dertien meter hoge bolle vorm in een park in Chicago. Ook maakte hij de Sky Mirror, een schotelvormige spiegel waarin je de wereld op z’n kop kunt zien. Hij is zich bewust van de aard van de spiegel en had geen ander materiaal kunnen kiezen.

Kapoor, dan noem ik ook wel een wereldwijd befaamde kunstenaar. Natuurlijk zijn er ook kleinere namen of zelfs naamlozen die naar de spiegel grijpen. De spiegel is boven alles een gemakkelijk te verkrijgen gebruiksvoorwerp dat we al van jongs af aan kennen en we denken dus te weten waar we mee te maken hebben.

De gevangen ziel van Rotterdam

Design zou de hekloze, bruikbare en daardoor volksvariant van kunst-met-zeven-hoofdletters moeten zijn, maar heeft een probleem waar beginnende machthebbers ook mee kampen. Op een bepaald punt is ze niet meer het betere alternatief dat geen waarde hecht aan status, maar wil ze de exacte plek van haar rivaal overnemen. Design wil kunst zijn en driehoog vóór in het museum achter onbreekbaar glas staan.

Gelukkig kunnen de spiegels van Catinca Tilea wel echt gebruikt worden, mits je een paar krassen in je spiegelbeeld voor lief neemt. Rotterdam Told by People is een set spiegels in de vorm van de stadsgrenzen waarin kleine tekeningetjes zijn gekerfd die van doen hebben met de havenstad. Tilea interviewde samen met Stefan Blokker vijftien mensen over geliefde plekken of gebouwen in Rotterdam. Natuurlijk konden de Erasmusbrug en Euromast niet ontbreken, maar ook minder bekende plekken kwamen aan bod.

Kleine spiegeltjes tonen slechts één van die plekken, teruggebracht tot een sober lijnenspel. De grote spiegel toont alle tekeningen bij elkaar. Daar komen de krassen in je spiegelbeeld al. De objecten worden een gezamenlijke identiteit rijker, maar breken ondertussen een stukje jou af. Tilea heeft hiermee bewust of onbewust het tegenovergestelde gedaan van de volledige omarming van Kapoor. Ze heeft de spiegel uitgevonden die zijn eigen eigenschappen maar ten dele erkent. De ontkenning ligt niet in de manier waarop de kunstenaar de spiegel heeft geplaatst in een kunstwerk, maar is nu wat de spiegel zelf uitdraagt.

Ontvang onze nieuwsbrief

Ben je het oneens met de schrijver of heb je een interessante toevoeging?

Schrijf je artikel!

Wees niet bang:
Je wordt goed begeleid door de eindredactie. Bovendien krijgt je artikel een visuele prikkel van onze beeldredactie.