kreeft-ongekunsteld-teuntje-fleur

The Lobster riekt naar dure wijn

Ga je op zoek naar reacties op ‘The Lobster’, dan is het vrijwel zeker dat je stuit op grote hopen ellende. ‘Echt een film voor de geitenwollen sok en de linkse intellectueel om sier te maken op een party, als ze klaar zijn met Freud en Marx.’ Of wat dacht je van deze: ‘”The Lobster” is net zoals “Birdman” een pamflet voor de intellectuelen die ondanks het feit dat ze het een baggerfilm vinden hem toch aanraden om indruk te kunnen maken op jan met de pet.’

Overheidsbemoeienis tot in de slaapkamer

We bevinden ons in de nabije toekomst, of in een geheel andere wereld die toevallig veel verwantschappen met de onze vertoont. David is een pas gescheiden man van middelbare leeftijd. In deze dystopische wereld is het niet toegestaan om alleen te leven en biseksuele relaties zijn er verboden. Dit is geen film om met een half oog naar te kijken; regisseur Yorgos Lanthimos vraagt met The Lobster veel van zijn publiek.

Het is Colin Farrell die we hier zien, maar dan met bierbuik. Hij wordt thuis opgehaald, zijn hond gaat mee. In het hotel waar hij heengebracht wordt, moet hij binnen vijfenveertig dagen een geschikte partner vinden, anders wordt hij getransformeerd in een dier naar keuze en vrijgelaten in het bos. Dit wordt door de hotelmanager verkocht als ‘een tweede kans om een geschikte partner te vinden’.

Bij het intakegesprek wordt David gevraagd welk dier hij zou willen worden als het hem niet lukt een partner te vinden. Je raadt het al: een kreeft. Hij heeft daar zo zijn redenen voor. De hotelmanager prijst hem om zijn originele keuze en verklaart de overvloed aan honden door de simplistische keuzes die de meeste mensen maken. Sommige dieren dreigen zelfs uit te sterven.

Dit doet denken aan TINKEBELL, die zich vorig jaar liet steriliseren als statement tegen overbevolking en het daaruit voortvloeiende voedseltekort. Fosfaat zit in kunstmest en is essentieel voor de landbouw. Maar de voorraad fosfaat raakt op, en er zijn geen alternatieven. Er zal te weinig eten zijn om de groei van de mensheid bij te benen. Haar conclusie was dat de enige manier om te zorgen dat iedereen te eten heeft, is ervoor te zorgen dat de wereldbevolking krimpt. Het systeem waarbij er om de haverklap mensen in dieren worden veranderd, lijkt een alternatief voor de eenkindspolitiek of van een hogerhand opgelegde sterilisatie.

Voorbij de robot

De film is op elk moment onvoorspelbaar. We kunnen ons niet vastklampen aan de wetmatigheden van onze huidige wereld, want zelfs de manier waarop mensen met elkaar omgaan, is niet precies zoals we dat gewend zijn.

Wreedheid is aan de orde van de dag en iets doet vermoeden dat de mensen in The Lobster al een periode achter zich hebben waarin robots zich mengden met mensen. Die periode lijkt haar sporen te hebben nagelaten: de mensheid zal nooit meer zo menselijk zijn als ze was. Zo wordt er bijvoorbeeld met weinig stembuiging gesproken en wordt regelgeving onbehoorlijk zwaar afgewogen tegen emotie. In het hotel lijkt de keuze om je leven met iemand te delen een rationele, eentje die wordt gemaakt op basis van duidelijk aanwijsbare gemeenschappelijkheid, als een zakelijke overeenkomst.

David ontvlucht het hotel en sluit zich aan bij het verzet, dat in de bossen leeft en gezien wordt als de laagste klasse van de maatschappij. Je bent er verplicht om vrijgezel te zijn. De ‘loners’, zoals de mensen in het verzet genoemd worden, accepteren alle regels en straffen die gelden binnen het verzet. Robotstemmen klinken nog altijd door tussen de bomen.

Onjuist onbegrip

Het verschil tussen het regime in het hotel en dat in het verzet is eigenlijk verwaarloosbaar. De mensen van het verzet zijn ook gemeen en luguber, en in feite blijven ze hetzelfde systeem toepassen, maar dan op andere gronden. Ze schieten door naar de andere kant door de liefde te verbieden, lijken niet in te zien dat het probleem niet ligt in het zijn van een stel, maar in de verplichting ertoe.

In eerste instantie is dat voor de kijker lastig te accepteren. Maar als we dan even eerlijk naar onze soort kijken, moeten we toch toegeven dat de mens eigenlijk wel stom is. Philip Zimbardo bewees in 1971 al, met het Stanford-gevangenisexperiment, dat de mens snel in rollen vervalt: ofwel die van de onderdanige, ofwel die van de machtige en dan ligt misbruik algauw op de loer. Elk georganiseerd verzet gaat zich op den duur gedragen als gevestigde orde. We zien het zelfs in de kunst: de Britse street artist Banksy wordt omarmd en verliest daardoor aan kracht.

Het verzet staat onder leiding van Léa Seydoux. Nog even lijkt het ook voor de luie kijker spannend te gaan worden, want zij is tegelijkertijd mooi én gemeen. Dan zakt de boel in. De film gaat vanaf dat moment zo vreselijk traag dat de groei van een vetplantje er bijna niet tegenop kan. Het einde komt dan weer volledig uit de lucht vallen.

Symbolen voor de elite

Nog iets waardoor de geitenwollen sok zijn intrede doet in het gesprek over The Lobster is de niet te lezen symboliek. Je voelt aan dat er iets besloten ligt in de keuzes die de regisseur gemaakt heeft, maar je weet ook dat je daarvoor een zekere kennis nodig hebt.

Zoals de keuze voor de kreeft. De kreeft kan staan voor genegenheid, huiselijkheid, verbondenheid met de natuur. Ze kunnen indruk maken door hun koppigheid, sluwheid, wijsheid, goede intuïtie en inlevingsvermogen. Daarnaast staat de kreeft symbool voor de zonde. Maar is dat iets wat we allemaal onbewust wel aanvoelen?

Lagen

In het Sinterklaasjournaal kwam zo af en toe een politiek statement naar voren. Zo kon je een teken op je muur stoepkrijten als Zwarte Piet bij jou mocht komen slapen. In de uitzending erop werd de Generaalpardonstraat gefilmd, waarin Zwarte Piet in álle huizen welkom was. Snapten kinderen dat? Nee, waarschijnlijk niet. Maar het gaf de uitzending wel een zekere gelaagdheid.

Ook in het kinderboek Koning van Katoren van Jan Terlouw komen we symboliek tegen die duidelijk bedoeld is voor de voorlezende ouders. Zo komt hoofdpersoon Stach, die allerlei onmogelijke opdrachten moet uitvoeren om koning te mogen worden, op een gegeven moment in het plaatsje Uikumene terecht, waar de kerken door de stad schuifelen en alles verpletteren wat zich op hun schuifelroute bevindt. Stach zorgt ervoor dat de kerken allemaal op elkaar af schuifelen en versmelten tot één grote kerk. Het verwijst natuurlijk naar de ontzuiling die nog maar kort voor de publicatie van het boek begon, en de plaatsnaam duidt op oecumenische gemeenschappen.

In beide gevallen is er een duidelijk onderscheid gemaakt tussen de kijkers: kinderen en volwassenen. Maar een dergelijke gelaagdheid kan ook bestaan voor volwassenen alleen.

een Amuse

Ja, deze regisseur vraagt wat van je. Maar is dat erg? Het is de onbeholpenheid van de mens die aan film de voorwaarde heeft gesteld gemakkelijk leesbaar te zijn. We zijn film te veel gaan zien als een vorm van vermaak, in plaats van iets wat je kan uitdagen of aan het denken kan zetten, zoals ook beeldende kunst dat kan doen.

De film daagt uit, prikkelt. Het raakt aan grote thema’s. Of je nu praat over de vluchtelingencrisis, het primitieve, eenzaamheid, het systeem, ongelijkheid, de zonde, de dood, de liefde, overbevolking, de toekomst – er zijn vele kringgesprekken denkbaar waarin The Lobster een rol zou kunnen vervullen, waarbij je flarden van deze satire terugziet in je hoofd.

Ontvang onze nieuwsbrief

Ben je het oneens met de schrijver of heb je een interessante toevoeging?

Schrijf je artikel!

Wees niet bang:
Je wordt goed begeleid door de eindredactie. Bovendien krijgt je artikel een visuele prikkel van onze beeldredactie.