Winterslaap-ongekunsteld

Tijd voor een lange winterslaap

Er waren eens een man en een vrouw die misschien wel lang maar niet gelukkig samenleefden. Het is vooruitlopen op de ontknoping van het verhaal dat de Turkse cineast Nuri Bilge Ceylan vertelt in Wintersleep. Dit ellenlange sprookje gaat geheel niet over rozengeur en maneschijn, hoe poëtisch ook de context is. Het leverde Ceylan intussen alvast een Gouden Palm op het Filmfestival van Cannes anno 2014 op.

Betoverend Turkije

Hoewel Nuri Bilge Ceylan uit Istanboel afkomstig is, filmde hij al eerder in het oosten van Turkije (Once upon a Time in Anatolia). Wintersleep begint met enkele adembenemende vergezichten op een ooit door water uitgesleten landschap van bergen en dalen. Grijze, witte en bruine tinten overheersen in een eerste scène waarin de nevel langzaam optrekt en het bergdorp prijsgeeft waar zich het meer dan drie uur lange film zal afspelen. Ceylan neemt ons mee naar de centrale Anatolische regio van Capadocië, waar de rotsen wel kastelen lijken en de mensen in de rotsen huizen. Plaats van het drama is het hotel Othello, uitgehouwen in de rotsen. Hoewel ik dacht dat dit voor sombere en donkere interieurs zou zorgen, baden die net in de weerkaatsing van het licht op de rotsen of in stemmig kunst- en kaarslicht.

De naam van het hotel verwijst naar een stuk van Shakespeare. Het voorspelt een dramatische wending en later verklaart het voormalige beroep van de protagonist deze naamkeuze. Het hotel moet het niet echt hebben van massatoerisme, maar de occasionele toerist komt er in de film ruimschoots aan zijn trekken. De cameravoering zorgt bovendien voor talrijke visuele parels zodat ook het filmpubliek mee kan genieten.

Karakterrollen in een drama

De grijze oudere man Aydin (Haluk Bilger) speelt de pater familias. Hij is de eigenaar van het hotel, delegeert de dagelijkse taken aan zijn personeel en leeft er samen met zijn zus en veel jongere vrouw. Iedere avond wijdt Aydin zich aan zijn artikels die hij voor een lokaal blad schrijft. Zijn praatzieke zus Necla (Demet Akbag) houdt hem dan vaak gezelschap om dan discussies uit te lokken uit verveling of afleiding. Het zijn terugkerende scènes die op een onderliggende onrust tussen beide familieleden wijzen. De gesprekken die ze samen voeren draaien vaak op patstellingen uit. Ze zijn tekenend voor het gebrek aan empathie waaraan zowel zus als broer lijden. Het duurt even voor Nihal (Melisa Sozen), de jonge eega van Aydin, in beeld verschijnt. Ze leidt een teruggetrokken leven op haar kamer. Hoewel ze probleemloos voor haar mening uitkomt in gesprekken waarbij ze betrokken wordt, lijken haar opvattingen niet echt geapprecieerd te worden. Tussen Nihal en Aydin verloopt de communicatie evenmin denderend.

Haluk Bilger speelt een voortreffelijke karakterrol, een getormenteerde man die wel veel oordelen velt en over alles iets te zeggen heeft maar eigenlijk nooit het achterste van zijn tong laat zien, tenzij in de allerlaatste scène van de film wanneer de regisseur zijn gevoelens laat spreken. Ook de rol van Demet Akbag is complex. Ze zet een gefrustreerde vrouw vol twijfels neer die zwakheid vertoont maar dit in haar praatzieke scènes mooi weet te verdoezelen. In Wintersleep wordt veel gepraat, wordt de harde realiteit van de arme inwoners van het bergdorp naast de rijke bewoners van het hotel niet uit de weg gegaan maar staan gevoelens op een laag pitje. Alleen Melisa Sozen vertolkt medeleven, passie en toch ook een zekere gelatenheid.

Regie als handelsmerk

De regie ondersteunt de karakterstudie van de drie hoofdpersonages. Het is een handelsmerk van Nuri Bilge Ceylan om zijn personages regelmatig van dichtbij op de rug te filmen. Deze techniek past hij vooral toe bij de mannelijke protagonist. Zo focust hij op diens eenzaamheid en contemplatie die echter allerminst leidt tot inzicht of inkeer. Het heeft ook een licht claustrofobische indruk. De camera neemt iets meer afstand wanneer de beide vrouwen in beeld komen. Ceylan combineert de intimistische interieurscènes met de soms kille relatie die de drie hoofdpersonages met elkaar en met de andere personages waarmee ze in aanraking komen hebben. Dit zorgt voor contrast en tegelijk voor een uitgepuurde karakterstudie. Hierdoor knipogen de regie en het scenario naar de traditie van Ingmar Bergmans zwaar beladen psychologische drama’s.

Naar mijn smaak mocht deze winterslaap, die allerminst doet indommelen, toch iets minder lang dan 196 minuten duren. Maar misschien zorgt deze duur net voor de nodige onthaasting om dit epos van macht, toewijding en eenzaamheid langzaam maar zeker te doen insijpelen.

Ontvang onze nieuwsbrief

Ben je het oneens met de schrijver of heb je een interessante toevoeging?

Schrijf je artikel!

Wees niet bang:
Je wordt goed begeleid door de eindredactie. Bovendien krijgt je artikel een visuele prikkel van onze beeldredactie.