Swingen-Tim-Kliphuis-ongekunsteld

Tim Kliphuis in Vredenburg

Een klassiek concert heeft altijd iets van een ritueel. Uitvoerenden strak in pak (m), al dan niet met vlinderdas; in ieder geval vooral zwart (v). Applaus bij binnenkomst van de dirigent en eventuele solisten. Stilte. Concentratie. En dan begint het concert: als het om een orkest gaat meestal met een ouverture gevolgd door een soloconcert; na de pauze een symfonie of iets dergelijks. Een naar mijn idee onhoudbaar concept. We hoorden hoe het ook kan. Het Tim Kliphuistrio aangevuld met drie klassieke strijkers speelde begin november in Cloud Nine, één van de nieuwe zalen van Tivoli-Vredenburg.

lekker laagdrempelig

Het zag er al ontspannen uit. In Cloud Nine liepen mensen vlak voor aanvang nog met drankjes – ter plekke geschonken – door de zaal. Dat moet je in het Concertgebouw niet proberen. Er was geen programmaboekje, maar dat hoefde ook niet. Tim Kliphuis kan niet alleen lekker vioolspelen, hij praat zo’n middag ook nog eens vrolijk en gezellig aan elkaar.

Veelsoortig swingen

We kwamen natuurlijk voor de muziek. Kliphuis is een klassiek geschoolde jazzviolist die rondtoert met het genoemde trio dat bestaat uit hemzelf, Nigel Clark (gitaar) en Roy Percy (contrabas). Nu waren daar drie klassieke strijkers aan toegevoegd: violiste Janneke van Prooijen, altist Frank Brakkee en cellist Charles Watt. Het idee was om bewerkingen van vaak klassieke stukken te laten overgaan in improvisaties, om daarna weer bij andere bekende thema’s terecht te komen.

Er klonken tangoklanken, Vivaldi en Pachabel waren ineens hoorbaar. ‘Hoedown for the common man’ naar Copland klonk enorm krachtig en leverde waar het overging in Iers aandoende fiddle-muziek razend virtuoos spel op. De bewerking van ‘Morgen’, een stuk van Richard Strauss, klonk bij wijze van contrast gevoelig en ingetogen. Dat gold ook voor de delen uit een kwartet van Schulhoff, waar overigens geen improvisatie aan te pas kwam. Het stuk werd gespeeld om te laten horen, zo vertelde Kliphuis, dat in het begin van de vorige eeuw de belangstelling voor jazzmuziek onder klassieke componisten groot was. Dat ging dus ook op voor Schulhoff.

Puike zaal

Het sextet speelde vrijwel onversterkt en dat bleek in deze zaal prima te kunnen. Er was geen galm, het geluid kwam heel helder, direct en intiem binnen. Daardoor kwamen de verschillende flagolet-passages heel goed over en klonk een forte waarbij ook de contrabassist diep in de snaren streek geweldig; zo waren er dus grote contrasten mogelijk. Die zaten ook in de muziek zelf. Het ging van moderner klassiek naar Argentijns, af en toe was de stemming jazzy, maar dan spatten de vonken er weer af in een barokpassage of tijdens het Amerikaans/Ierse geweld.

Ritmiek vanuit de strijkstok

De muzikanten gingen er dus enthousiast tegenaan, maar wat het naar mijn smaak écht goed maakte, was de timing. Door de ritmische basis van de gitarist, de contrabassist en de strijkers, die overigens ook vaak virtuoos van leer trokken, kon Kliphuis zijn gang gaan en dat deed hij vaak door zijn streekjes precies in te brengen. De heftige improvisaties kwamen er vaak als een golf uit, die streekjes echter vormden een swingend slagwerkeffect dat werkte als een kers op een ritmische taart.

Dat gold ook voor het choppen van de altist. Vlak bij de slof wordt de strijkstok op de snaren losgelaten en meteen tot stilstand gebracht. Er klinkt geen toon maar een ‘chop’, wat hier ook werkte als ritmisch effect. Wat mij betreft had de cello vaak wel wat prominenter mogen klinken. Lag dat dan toch aan de zaal of de opstelling? In ieder geval niet aan zijn zichtbaar enthousiasme. Kan het hier en daar nog een stapje rauwer en feller, vroeg ik me af. Wat zou het effect zijn als het klassieke trio zich nog veel intensiever zou laten onderdompelen in deze aanpak van dooreenlopende stijlen en improvisatie?

In de wereld van de klassieke muziek vinden natuurlijk veel meer cross-overachtige dingen plaats. Tegelijkertijd blijft de concertrite rustig voortbestaan. Ik zie uit naar meer spannende concerten als dit, meer laagdrempeligheid en minder billentikkers.

Ontvang onze nieuwsbrief

Ben je het oneens met de schrijver of heb je een interessante toevoeging?

Schrijf je artikel!

Wees niet bang:
Je wordt goed begeleid door de eindredactie. Bovendien krijgt je artikel een visuele prikkel van onze beeldredactie.