Oosters-sprookje-ongekunsteld

Wonderlijke verhalen, eigenaardig nieuws

Het kost mij altijd reuze moeite om een mop zo te vertellen dat mensen naderhand niet slechts lachen omdat ik zelf zo geweldig moet lachen, maar om de plot die stapje voor stapje is voorbereid en dan tot een hilarische climax komt. Een verhaal vertellen is misschien nog wel lastiger. Alle reden om eens te kijken naar de Tales of the Marvellous and News of the Strange.

Wie heeft er nog een mooi verhaal?

Het barstte vroeger van de verhalen en verhalentradities. Mensen zaten bij elkaar – zo stel ik me dat dan voor – en er was altijd wel iemand, zoals we tegenwoordig nog steeds wel vaardige moppenvertellers hebben, die verhalen kon vertellen en van wal stak over een dolende ridder, een arme molenaar met z’n mopperende vrouw of een man die in de spiegeling van het water wilde zien hoe mooi hij was. Het lijkt erop dat de functie niet, of niet in de eerste plaats, literair was maar eerder gericht op vermaak en het doorgeven van een traditie.

Bovenstaande gaat globaal op voor de Tales of the Marvellous. Het is een bundel die werd ontdekt in een bibliotheek te Istanbul en in 1933 is gepresenteerd tijdens een conferentie van oriëntalisten. Spannend. Het lijkt erop – mijn informatie komt uit de inleiding van de bundel – dat de verhalen in de tiende eeuw voor het eerst zijn verzameld en daarmee is het de oudst overgeleverde bundel verhalen uit de Arabische wereld. De incomplete editie waar deze uitgave op is gebaseerd, komt ergens uit de 14e, 15e of 16e eeuw. Datering blijft lastig.

Er is trouwens een relatie tussen Duizend-en-één-nacht, die andere bundel uit het Midden-Oosten, en de Tales of the Marvellous. Dat verband bestaat niet alleen uit het feit dat beide ontstaan zijn in de Arabische wereld; er zijn zelfs verhalen die, zij het met afwijkingen, in beide bundels voorkomen. Verschillen zijn er ook. De Duizend is een raamvertelling waarin Sheherazade het ene na het andere verhaal blijft vertellen om te voorkomen dat ze wordt vermoord. De Tales of the Marvellous is gewoon een bundel verhalen. De verhalen uit Duizend-en-één-nacht waren nadrukkelijk bedoeld ter lering, terwijl het in de Tales om niets dan zonderlinge en vermakelijke vertellingen lijkt te gaan.

Wel een gedoe zeg, zo’n vertaling

Het ging op deze site al eerder over vertalen en vertaalproblemen. Er werd gewezen op het eigene van een taal, het verschil in cultuur, de vraag hoe dicht je bij de brontekst wilt blijven en dan nog op de woordkeus van de vertaler. Dan is er ook nog de enorme afstand in tijd tussen de schrijvers toen en ons nu. Enfin, al die problemen gaan zeker ook op voor de vertaling van de Tales. Voor wie zoals ik geen Arabisch kent, is er maar een methode om zo dicht mogelijk bij de oorspronkelijke verhalen te komen, namelijk door verschillende vertalingen te raadplegen. Ik heb hier de vertaling van Malcom C. Lyons, een Penguin Classic, en verder is er de versie van Hans Wehr en zijn collega’s: Das Buch der wundersamen Geschichten: Erzählungen aus der Welt von 1001 Nacht. Een Nederlandse vertaling is er nog niet.

Een indruk…

Het verhaal van Talha en Tuhfa leest als een soort oosters sprookje. Talha is de zoon van een belangrijk man in Egypte en wanneer hij zes jaar is, wordt hij opgevoed met een soort eveneens zesjarige slavin. Ze groeien samen op en ‘Talha’s fondness for the girl turned to love, and for her part Tuhfa was so enamoured of him that she could not bear to be parted from him for the blink of an eye.’

Uiteindelijk trouwen ze en sterft de vader van Talha. Het nagelaten geld jaagt Talha er als een razende doorheen en dan is alles op en hebben ze al een paar dagen niets gegeten. Tuhfa stelt voor dat Talha haar verkoopt. Hij heeft dan geld om te overleven en zij zal ook wel overleven. Zo wordt ze verkocht en verhuist ze naar Damascus. En dan ontrolt zich een plot waar Shakespeare zijn vingers bij af zou hebben gelikt en leven ze alsnog lang en gelukkig.

The story of Abu Disa, nicknamed the bird, and the marvels of his strange and comical story‘, het negende verhaal, gaat over genoemde Abu Disa die ‘Usfur wordt genoemd. Hij is een arme wever. Op weg naar huis ziet hij een succesvol astroloog zitten en thuis zegt zijn vrouw: “Become an astrologer yourself. And than we can live off a dinar a day without you having to leave us in misery.”

‘Usfur laat zich overhalen en gaat ergens als astroloog zitten. Hij heeft al snel een onverwacht succes door een voorspelling te doen rond de bevalling van de prinses en zo raakt hij betrokken bij het hof. Ondanks zichzelf weet hij keer op keer problemen op te lossen. Het liefst zou hij met de inkomsten en beloningen de stad verlaten om een rustig leven te gaan leiden. Hij is als de dood dat ooit aan het licht komt dat hij een fake-astroloog is. Zijn vrouw wil daar echter niets van weten en zit hem steeds achter de vodden. Een verhaal over ambitie, toeval, concurrentie en angst, en inderdaad een grappig verhaal door dit zonderlinge stel.

The story of the six men‘ gaat over een koning die zo dol is op verhalen dat hij iedereen erom vraagt. Hij heeft opdracht gegeven om bij de poort mensen die in de stad aankomen te vragen naar hun verhalen. Als hij een keer enorm aan het tobben is, geeft hij opdracht om vreemdelingen te zoeken die verhalen kunnen vertellen. Er wordt een clubje van zes stumpers gevonden die ieder op hun beurt hun verhaal vertellen over hoe ze in hun berooide toestand terecht zijn gekomen. Zo worden er zes verhalen verteld, uiteraard tot groot genoegen van de koning.

Moet dan nou, die oude meuk?

Is het nog steeds de moeite waard om dit soort verhalen te lezen? We kunnen toch prima uit de voeten met verhalen van Hotz, Lispector, A.L. Snijders of wie dan ook? Natuurlijk, maar hier gebeurt toch nog iets anders. Je moet even moeite doen en dan valt er van alles te ontdekken. Zeker ook dat mensen in hun huichelachtigheid, hun trots en angst, in hun verlangens en ambities na verloop van duizend jaar niets zijn veranderd. En dat maakt dit boek interessant en soms ronduit kostelijk.

Het effect van deze verhalen, eerder koddig dan briljant, is dat ze voorgelezen willen worden. Ze moeten verteld worden. Als ik deze verhalen lees, ga ik verlangen naar iemand die, terwijl we gezellig bij elkaar zitten, gewoon begint te vertellen. Geen vakantieverhaal of gedoe met collega’s, nee, een verhaal zoals dat van ‘Usfer of van Talha en Tuhfa. Wij kennen die traditie niet, hoewel er wel kleinkunstenaars en heuse verhalenvertellers rondlopen die in een iets meer theatrale context verhalen vertellen. Wie vertaalt er wat van deze Tales en gaat ze gewoon vertellen? In een café? Op straat?

Ontvang onze nieuwsbrief

Ben je het oneens met de schrijver of heb je een interessante toevoeging?

Schrijf je artikel!

Wees niet bang:
Je wordt goed begeleid door de eindredactie. Bovendien krijgt je artikel een visuele prikkel van onze beeldredactie.